ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१२४ ललितासहस्रनाम ।
नित्यतृप्ता भक्तनिधिर्नियन्त्री निखिलेश्वरी ।
मैत्र्यादिवासनालभ्या महाप्रलयसाक्षिणी ॥ १६६ ॥
पराशक्तिः परानिष्ठा प्रज्ञानघनरूपिणी ।
माध्वीपानालसा मत्ता मातृकावर्णरूपिणी ॥ १६७ ॥
सुखने' । 'जनसुखकृते सलोद्रिकौ मृडाय नमोनम' इति शिवरहस्यात् । सुखप्रदस्य
मृडस्य परमशिवस्य पत्नीत्यर्थे आनुगागमविशिष्टो ङीष् ॥ अथ परिभाषायामेक-
त्रिंशत्पदानि विभजते ॥ शंभोर्भाले मज्जजीवाभेदाच्चरे त्र्यंघ्रिः । भव-
दृढभण्डो मन्दो गौणार्थं भूशिलाषाढे ॥ २२ ॥ मित्राणां सूर्याणामिव रूप-
मस्याः । 'सुहृत्स्वरूपे'ति वा ॥ १६५ ॥ नित्यं सर्वकालं तृप्ता । नित्येन स्वरूपानन्देन
वा तृप्ता । भक्तानां निधिरिव । कामपूरकत्वात् । नात्र पाक्षिकोऽपि निध्यैनम इति
प्रयोगः । जगन्नियामकत्वान्नियन्त्री । निखिलस्य कृत्स्नप्रपञ्चस्येश्वरी । मैत्रीकरुणामु-
दितोपेक्षा चेति चतस्रो वासनाः । सुखिषु मैत्री दुःखिषु करुणा पुण्येषु मुदिता
पापिष्वपेक्षेति व्यवस्थिता इति विष्णुभागवते प्रसिद्धाः । एताश्चित्तस्य शोधिकाः ।
तदुक्तमभियुक्तैः 'मैत्र्यादिचित्तपरिकर्मविदो विधाय क्लेशप्रहाणमिह लब्धसबीजयोगाः ।
ख्यातिं च सत्वपुरुषान्यताधिगम्य वाञ्छन्ति तामपि समाधिभृतो निरोद्धु'मिति ।
तथाच योगसूत्रमपि 'मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनात-
श्चित्तप्रसादन'मिति । इह सुखादिशब्दैस्तद्वन्तः प्रतिपादिता इति राजमार्तण्डः । मैत्र्या-
दिभिश्चतसृभिर्वासनाभिर्लभ्या । परमशिवस्य महाप्रलयकालीने ताण्डवे ब्रह्मविष्ण्वा-
देरपि नाशात्तदैवैव तत्साक्षिणी । उक्तंच 'कल्पोपसंहरणकल्पितताण्डवस्य देवस्य
खण्डपरशोः परभैरवस्य । पाशाङ्कुशैक्षवशरासनपुष्पबाणैः सा साक्षिणी विजयते
तव मूर्तिरेके'ति । गुरुकलायामपि 'सुरेन्द्ररुद्रपद्मजाच्युतादयोऽपि ये मृतेर्वशंवदा न
तत्स्त्रियः सुवासिनीपदस्पृशः । महेश्वरस्य मृत्युघस्मरस्य साक्षिणी तु या सुमङ्गलीरियं
वधूरिमां समेत पश्यते'ति ॥ १६६ ॥ देहे दशमधातुः पराशक्तिरित्युच्यते । तदुक्तं
कामिकागमे 'त्वगसृङ्मांसमेदोस्थिधातवः शक्तिमूलकाः । मज्जशुक्रप्राणजीवधातवः शिव-
मूलकाः । नवधातुरयं देहो नवयोनिसमुद्भवः । दशमी धातुरेकैव पराशक्तिरितीरि-
ते'ति । यद्वा परोत्कृष्टा शक्तिः । शक्तिमात्रस्वरूपत्वादेवोत्कर्षः 'अन्येभ्योऽपि दृश्यत' इति
दीर्घः । 'परास्य शक्तिर्विविधैव श्रूयत'इति श्रुतिः । लैङ्गेपि 'यस्य यस्य पदार्थस्य या
या शक्तिरुदाहृता । सा सा विश्वेश्वरी देवी शक्तः सर्वो महेश्वरः । शक्तिमन्तः
पदार्था ये ते वै सर्वविभूतयः । पदार्थशक्तयो यायास्तास्ता गौरीं विदुर्बुधा' इति ।
परा निष्ठा उत्कृष्टा समाप्तिर्ज्ञानविशेषरूपा । सर्वकर्मणां सर्वजगतां चात्रैव समाप्तेः ।
उक्तंच गीतासु 'सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यत' इति । सच ज्ञानविशेषः
सूतगीतायामुक्तः 'शास्त्राचार्योपदेशेन तर्कैः शास्त्रानुसारिभिः । सर्वसाक्षितयात्मानं