ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

१०	ललितासहस्रनाम ।

तत्तान्त्रिकानुष्ठानविषय एव प्रश्नो युक्ततरः स्यात् इति चिरं विचार्य स्वाम्यादेशात् इदमेव
निश्चितं यत्तान्त्रिकार्चासु प्रायश्चतुःषष्टियोगिन्यः पूज्यन्ते प्राधान्येन, ताश्चतुःषष्टिकोटिसं-
ख्याकाः सन्ति, परं तासां प्रादुर्भावप्रसङ्गचरितादीनि अष्टादशपुराणेष्वष्टादशोपपुराणेषुच
क्वापि नोपवर्णितान्युपलभ्यतेऽतस्तान्येव प्रष्टव्यानीति निश्चित्य पप्रच्छुः । भास्कररायोप्यो-
मिति प्रश्नसमकालमेव उत्तरदानमङ्गीकृत्य सर्वासां योगिनीनामादितः प्रादुर्भावचरितादि
यथाक्रमं कथयिष्ये विलिखन्तु तत्रभवन्त इत्युक्त्वा एकैकस्या योगिन्याः समग्रं चरितं
तेषां पुरतो दिनावसानं यावत्कण्ठीकृतमिवास्खलितमपीपठत् । चित्रं ह्येतदत्र लेखका
एव श्रान्ता न भास्कररायो लेशेनापि ग्लानो न च चुकुण्ठेति । तदा पुनः कुङ्कुमानन्द-
स्वामिना नारायणभट्टादय उक्ताः-भो विद्वांसः, अलमत्रातिप्रसङ्गेन । भवद्भिरालोचित-
मेवास्य लोकोत्तरं प्रागल्भ्यम् । अपरंच काप्यदृष्टश्रुतपूर्वाणि योगिनीचरितानि तदाननादे-
तावन्ति निःसृतानि श्रीमद्भिः श्रुतानि तान्येवमस्खलितरीत्या नायं ब्रूते किंत्वस्याराध्यदैवतैव
तत्तद्योगिनीरूपेण तत्स्कन्धदेशमारुह्य कर्णे कथयति सैव चैतन्मुखाद्ब्रवीतीति देवीबला-
न्महानुभाव· संपन्नोऽयं कथं कुण्ठीभवेत् । अतो विरमतास्माच्छलव्यापारान्नोचेद्देवता-
क्षोभेण यूयमेव पराहता भविष्यथेति । तच्छ्रुत्वा नारायणभट्टेनोक्तं यदि देवतात्रागत्य
वक्ति तर्हि सास्माकं कुतो न दृश्यते । स्वामिनोक्तं नह्यल्पतपसामिदं फलं यत्प्रत्यक्षदेव्या
दर्शनं, भवादृशैर्देव्याराधनपराङ्मुखैस्तु सुतरामिति । पुनर्नारायणभट्टेनोक्तं भो यतिचूडा-
मणे, मां सकृदपि देव्या दर्शनं कृपया कारयित्वानुगृहाण, नोचेत्प्रायोपवेशेनात्रैव स्थास्ये
गृहानपि नेतो व्रजेयेति । ततः स तस्येमं दृढनिर्बन्धमाकलय्य देव्यनाराधकमपि सना-
तनवैदिकमार्गपरिपोषकं सदाचारसंपन्नं परमसुकृतिनं विशेषतश्च विनीततया शरणं
प्रपन्नमेत्वाधिकारिणं निश्चित्य भास्कररायविरचितश्रीजगदम्बाभिषेकजलं गृहीत्वा तेन
भट्टचक्षुषी आनञ्ज । अञ्जनसंस्काराव्यवहितक्षण एव लब्धदिव्यदृष्टिर्नारायणभट्टो भास्क-
ररायस्कन्धारूढामखिलदिव्यलक्षणैरुपलक्षितां श्रीमत्रिपुरसुन्दरीं ददर्श । अथालोचन-
समकालमेव गलितदुरभिनिवेशोऽत्यन्तं विनीतः सन् श्रीदेवीं भास्कररायं कुङ्कुमानन्द-
स्वामिनं चासकृत्प्रणम्य स्वात्मानमपि साक्षात्कारात्कृतार्थं मन्वानः सहागतैरखिलपण्डितैः
सह जगाम गृहानिति । सन्त्यन्यान्यप्यस्य बहूनि चरितान्येतादृंशि तथापीदमेवालं तस्या-
तिमानुषप्रभावाद्यतिशयव्यापनायेत्यत्रैव विरम्यते ।
भास्कररायप्रणीतनिबन्धेषु निबन्धव्याख्यासु च कियतामुल्लेख आवश्यकस्तथापि
तमकृत्वा तदन्तेवासिना विश्वामित्रगोत्रेण जगन्नाथमहाश