ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

सौभाग्यभास्करव्याख्या । ९१
विश्वाधिका वेदवेद्या विन्ध्याचलनिवासिनी ।
विधात्री वेदजननी विष्णुमाया विलासिनी ॥ १२६ ॥
र्थिभ्यः सुरादिभ्यः कामान्पूरयतीश्वरी । धातुर्वृञ् वरणे प्रोक्तस्तेन सा वरदा स्मृते'ति
देवीभागवताच्च । वाराहेऽपि वेत्रासुरवधप्रकरणे 'नवम्यां च सदा पूज्या इयं देवी
समाधिना । वरदा सर्वलोकानां भविष्यति न संशय'इति । वामानि सुन्दराणि नयनानि
नेत्राणि प्रमाणानि वा यस्याः । वामं मार्गविशेषं नयतीति वा । अथवा कर्मजन्यफलं
वाममित्युच्यते । 'एष उ एव वामनि'रिति श्रुतौ संयद्वामादिश्रुतौ च वामपदस्य तथा
व्याख्यानदर्शनात्तन्नयति प्रापयतीति वामनयना । वरुणस्येयं वारुणी सास्यास्तीति
वारुणीमान्सहस्रफणः शेषः । शेषं प्रकृत्य विष्णुपुराणे 'उपास्यते स्वयं कान्त्या यो
वारुण्या च मूर्त्तये'ति पाठात्स यथा भूधरणे विह्वलो न भवति तद्वदविह्वला । यद्वा
खर्जूरीसमुद्भवो रसो वरुणप्रियत्वाद्वारुणी तस्या मदेन पानजन्यानन्देन विह्वला बाह्य-
पदार्थविस्मरणशीला । स्वात्मानन्दैकचर्वणवतीति यावत् । वारुणीमन्तः अविह्वला
ययेति वा । वारुण्याख्यां वायुदेवत्यां नाडीं जितवन्तो वारुणीमन्त इत्युच्यन्ते । उक्तं
च योगशास्त्रे 'अधश्चोर्ध्वं स्थिता नाडी वारुणी सर्वगामिनी । पूषा दिग्देवता प्रोक्ता
वारुणी वायुदेवते'ति ॥ १२५ ॥ विश्वस्मात्क्षित्यादिशिवान्तादधिकोत्कृष्टा । 'विश्वाधिको
रुद्रो महर्षि'रिति श्रुतेः । वेदै ऋग्यजुःसामाथर्वणैर्वेद्या ज्ञेया । 'वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्य'
इति श्रुतेः स्मृतेश्च । यद्वा चिन्तामणिगृहस्य चत्वारि द्वाराणि चतुर्वेदरूपाणि । द्वार-
प्रवेशमन्तरेण देवतादर्शनाभावाद्वैदैकवेद्यत्वम् । तथाच श्रुतिः । 'ऋचां प्राची महती
दिगुच्यते दक्षिणामाहुर्यजुषामपाराम् । अथर्वणामङ्गिरसां प्रतीचीं साम्नामुदीची महती
दिगुच्यत'इति । शुद्धविद्यादिभिः सौभाग्यादिभिर्लोपामुद्रादिभिस्तुरीयाम्बादिभिश्चर्ग्य-
जुषाथर्वसामदेवताभिर्वेद्येत्यप्यर्थः । विन्ध्याख्ये अचले पर्वते निवसतीति तथा । तथाच
पाद्मे देवीक्षेत्रगणनायां 'त्रिकूटे च तथा सीता विन्ध्ये विन्ध्याधिवासिनी'ति । पाञ्च-
रात्रलक्ष्मीतन्त्रेऽपि 'वैवस्वतेन्तरे तौ च पुनः शुम्भनिशुम्भकौ । उत्पत्स्येते वरान्मत्तौ देवोपद्र-
वकारिणौ । नन्दगोपकुले जाता यशोदागर्भसंभवा । तावहं नाशयिष्यामि नन्दाख्या
विन्ध्यवासिनी'ति । मार्कण्डेयपुराणेऽप्येषोऽर्थः प्रसिद्धः । विदधाति धारयति पोषयति
वा जगदिति विधात्री । 'धात्री माता समाख्याता धारणाच्चोपगीयत' इति देवीपुरा-
णात् । विधातुर्ब्रह्मणः पत्नी वा । विशिष्टा विशेषप्रीतिविषया धात्री आमलकी यस्या
इति वा । वेदानां जननी उत्पादिका । 'अस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो
यजुर्वेद' इत्यादिश्रुतेः । 'ऋचः सामानि जज्ञिर'इत्यादिश्रुतेश्च । देवीपुराणे तु 'यतः
शृङ्गाटकाकारकुण्डलिन्याः समुद्गताः । स्वराश्च व्यञ्जनानीति वेदमाता ततः स्मृते'-
त्युक्तं । विष्णोर्व्यापनशीलस्य देशकालादिभिरनवच्छिन्नस्यापि माया आवरणकर्त्री ।
परिच्छेदिकेति यावत् । तत्संबन्धिनी मायेति वा । 'दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया
दुरत्यये'ति भगवद्वचनात् । कालिकापुराणेऽप्युक्तं । 'अव्यक्तव्यक्तरूपेण रजःसत्वतमो-