ललिता सहस्रनाम: सौभाग्यभास्कर भाष्य (भास्करराय मखी प्रणीत मूर्धन्य शाक्त भाष्य)

.सौभाग्यभास्करव्याख्या । ८१

भानुमण्डलमध्यस्था भैरवी भगमालिनी ।

मभीष्टं स्यात्तत्पराश्रययोरपी’तिविश्वः । उक्तंच मृगेन्द्रसंहितायां ‘जगज्जन्मस्थितिध्वं-
सतिरोधानैककारणम् । भूतभौतिकभावानां नियमस्यैतदेव ही’ति । आगमान्तरेपि
‘पञ्चविधं तत्कृत्यं सृष्टिः स्थितिसंहृती तिरोभावः । तद्वदनुग्रहकरणं जगतः सतततोदित-
स्यास्ये’ति । देवीभागवतेऽपि चतुर्थस्कन्धे ‘सा विश्वं कुरुते कामं सा पालयति पालि-
तम् । कल्पान्ते संहरत्येव त्रिरूपा विश्वमोहिनी । तया युक्तः सृजेद्ब्रह्मा विष्णुः पाति
तयान्वितः । रुद्रः संहरते कामं तया संमिलितो जगत् । सा वध्नाति जगत्कृत्स्नं
मायापाशेन मोहितम् । अहं ममेति पाशेन सुदृढेन नराधिप । योगिनो मुक्तसङ्गाश्च
मुक्तिकामा मुमुक्षवः । तामेव समुपासन्ते देवीं विश्वेश्वरीं शिवा’मिति । आचार्यभग-
वत्पादैरप्युक्तं ‘जगत्सूते धाता हरिरवती’त्यादिना । शक्तिसूत्रेपि ‘तथापि तद्वत्पञ्च
विधकृत्यानि करोती’ति । कृत्यलक्षणान्यप्येतदुत्तरसूत्रे ‘आभासनरक्तिविमर्शनबीजा-
वस्थापनविलापनतस्तानी’ति । एतदर्थः प्रत्यभिज्ञाहृदये द्रष्टव्यः ॥ ११५ ॥ भानु-
मण्डलस्य सूर्यमण्डलस्य मध्ये तिष्ठतीति तथा । संध्यासमये देव्यास्तत्र ध्येयत्वात् ।
अन्तरधिकरणे ‘य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो दृश्यत’इति श्रुतौ प्रतिपादितस्य
रूपस्य परमेश्वरत्वनिर्णयाच्च । तथाच कूर्मपुराणे हिमवत्कृते देवीस्तवे ‘अशेषवेदा-
त्मकमेकवेद्यं स्वतेजसा पूरितलोकभेदम् । त्रिलोकहेतुं परमेष्ठिसंज्ञं नमामि रूपं रवि-
मण्डलस्थ’मिति भानुमण्डलमनाहतकमलं वा । भैरवस्य परशिवस्य स्त्री भैरवी । यद्वा
भीरूणां स्त्रीणां संहतिर्भैरवी । ‘तस्य समूह’इत्यणि ङीप् । नच काकं शौकं यौवतं
गाभिणमितिवन्नपुंसकापत्तिः । भैरवपदाद्दिभूतिसंबन्धे पुनरणि ङीप्संभवात् । तथाच
लैङ्गे । ‘अर्थः शंभुः शिवा वाणी दिवा शंभुः शिवा निशे’त्यारभ्यारुन्धत्यनसूयाशच्या-
दीनां गौरीरूपत्वं विशिष्यविशिष्योक्त्वान्ते उपसंहृतं । ‘स्त्रीलिङ्गशब्दवाच्या याः सर्वा
गौर्या विभूतय’इति । त्रिपुराम्बाचक्रेश्वरीमन्त्रे मध्यकूटे रेफनिष्कासे तस्य भैरवीति
संज्ञा । तन्मन्त्रात्मिकेति वा । द्वादशवर्षकन्यरूप वा । ‘द्वादशाब्दा तु भैरवी’ति
कन्यां प्रकृत्य धौम्योक्तेः । भगं षाड्गुण्यं मलति धारयतीति भगमालिनी । ‘मल मल्ल
धारण’इति धातुः । मालापदाद्वा समष्टिवाचिनो व्रीह्यादित्वादिनिः । भगाङ्गवस्तु-
मात्ररूपा वा । तथाच लैङ्गदेवीभागवतयोः । ‘ये ये पदार्था लिङ्गाङ्कास्ते ते शर्व-
विभूतयः । अर्था भगाङ्किता ये ये ते ते गौर्या विभूतय’इति । तिथिनित्या विशेषरूपा
वा । अस्या मन्त्रे तन्त्रराजज्ञानार्णवोद्धतप्रकारमपेक्ष्य दक्षिणामूर्तिसंहितोद्धृतप्रकारे
बहवो भगशब्दाः पठ्यन्ते । तदावरणदेवतानामान्यपि प्रायेण भगशब्दपूर्वाण्येवेति
तद्बाहुल्याद्भगमालिनीवेयम् । ब्रह्मरूपत्वात्पद्मासना । प्रकृतिमयपत्रविकारमयकेसरसं-
विन्नालादिविशेषणशीलं पद्ममेवासनं पीठं यस्या वा । पद्मा लक्ष्मीं सनति भक्तेभ्यो
विभज्य ददातीति वा । ‘वन षण संभक्तौ’ । तदुक्तमभियुक्तैः ‘असौभाग्यं धत्ते