कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १३ )
Shirisha flower may bear (the stroke of) feet of a
bee, but not that of a bird. 4.
PURPORT IN SANSKRIT:—व्रताचरणान्निवारयन्ती मेना-
कथयत्—बाले, पार्वति; अस्माकं वेश्मन्येवानेका इष्टा इन्द्रागयाद्याः
सौभाग्यप्रदाः देवतास्सन्ति; तासामाराधनयैव तेऽभीष्टप्राप्तिर्भवितुं
शक्या, अतस्त्वं ता आराधय । तव कायस्त्वतिकोमलः तपोऽनुष्ठा-
नञ्चातिकठिनम् । न ते देहस्तत्सोढुं क्षमः । तथा हि—कोमलं
शिरीषस्य कुसुमं भ्रमरस्य पदस्थितिं भारं वा सोढुं शक्नोति महतः
पत्त्रिणो भारं तु कथमपि न । तव शरीरं शिरीषपुष्पतुल्यं तपस्तु
महापत्तिभारतुल्यं, अतस्त्वं तपः करणाद्विरम ॥ ४ ॥
इति ध्रुवेच्छामनुशासती सुतां
शशाक मेना न नियन्तुमुद्यमात् ।
क ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयं मनः
पयश्च निम्नाभिमुखं प्रतीपयेत् ॥ ५ ॥
इतीति । इति एवम् अनुशासती उपदिशन्ती मेना ध्रुवेच्छां
स्थिरव्यवसायां सुतां पार्वतीम् उद्यमात् उद्योगात्तपोलक्षणात्
नियन्तुं निवारयितुं न शशाक समर्था नाभूत् । तथा हि ।
ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयं ईप्सितार्थे इष्टार्थे स्थिरनिश्चयं मनः निम्ना-
भिमुखं पयः च कः प्रतीपयेत् प्रतिकूलयेत् । प्रतिनिवर्तयेदित्यर्थः ।
निम्नप्रवणं पय इवेष्टार्थाभिनिविष्टं मनो दुर्वारमितिभावः । अत्र-
दीपकानुप्राणितः अर्थान्तरन्यासोऽलङ्कारः ।
PROSE ORDER :—इति अनुशासती मेना ध्रुवेच्छां सुतां
उद्यमाद् नियन्तुं न शशाक । ईप्सितार्थस्थिरनिश्चयं मनः निम्ना-
भिमुखं पयश्च कः प्रतीपयेत् ॥ ५ ॥
कु० सं०—३