कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ११ )

दिषु पररूपं वाच्यम् ।' or, according to some it could be
expounded as मनीषा ( धारणा ) संजाता येषु ते । मनीषा +
इतच् । In that case इतच् will be added to मनीषा by the
rule ' तदस्य संजातं तारकादिभ्य इतच् ' पा०५ २ ३६ ; i e इतच्
is affixed to तारका and other words in the sense of
' that is obtained or possessed by. ' देवताः-प्रतिमारूपेषु
वर्त्तमानाः सौभाग्यप्रदा इन्द्राण्याद्याः ; i e, idols of deities such
as Indrani, who can bestow good luck on you Mena
means to say that Parvati should worship those
deities instead of trying to appease Shiva क्व-where ?
क्व is formed from किम् by adding अत् to it and chang-
ing it into क्व by the rules ' किमोऽत् ' पाणिनि ५ ३. १२
and ' क्वाति ' ७ २ १०५. respectively
क्व ..क्व-It implies excessive incongruity, and lit it
means ' where is the one and where is the other ' or
' how distant is one from the other', or 'how unequal
the two are ' The repetition of क्व shows the great
disparity between two things. Cf ' क्व सूर्यप्रभवो वंशः क्व
चाल्पविषया मतिः ' रघुवंशम् १. २ । ' क्व भूपतीनां चरितं क्व
जन्तवः ' किरातार्जुनीयम् १ ६ । तावकं -त्वदीयं yours, thine.
तव इदं तावकम् । First अण् suffix is added to युष्मद् by
' युष्मदस्मदोरन्यतरस्यां खञ् ' पा०४ ३ १ (युष्मद् +अण् ) and
then तवक is substituted for it by ' तवकममकावेकवचने '
पा० ४. ३. ३ ( तवक +अण्=तावकम्) । The alternative
form, when खञ् is added instead of अण्, is ताव-
कीनम् । Similarly are formed मामक and मामकीनम्