कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १८५ )
यस्मात्कारणात् हरिचन्दनास्पदे हरिचन्दनस्यास्पदे स्थानभूते
अस्मिन् स्तनद्वये चिताभस्मरजः चिताभस्म श्मशानभस्म तदेव
रजश्चूर्णम् । कर्तृ । पदं करिष्यति पदं निधास्यति । भर्तुर्भवस्य
भस्माङ्गरागादिति भावः ॥ ६६ ॥
PROSE ORDER :—( त्वमेव ) वद अतः परं अयुक्तरूपं किं
यत् त्रिनेत्रवक्षः सुलभं चिताभस्मरजः तव अपि हरिचन्दनास्पदे
अस्मिन् स्तनद्वये पदं करिष्यति ? ॥ ६६ ॥
NOTES :—अतः परम् more than this अयुक्तरूपं—अति-
शयेन युक्तं युक्तरूपम्, तन्न भवतीति अयुक्तरूपम् ( न+युक्त+
रूपप् ) अत्यन्तमनुचितम् or, न युक्तं अयुक्तं, प्रशस्तं अयुक्तं अयुक्त-
रूपम् excessively unfit · unsuitable. रूपम् is added in the
sense of प्रशंसा ( praise or excessiveness of something )
by ' प्रशंसायां रूपम् ' पा० ५.३.६६ । Here it expresses
excessiveness of unsuitableness त्रिनेत्रवक्षःसुलभम्—त्रीणि
नेत्राणि यस्य सः त्रिनेत्र (शिवः) तस्य वक्षः त्रिनेत्रवक्षः, तत्र सुलभं
त्रिनेत्रवक्षःसुलभम् which is easily found on the bosom of
the three-eyed God ( i e, Shiva ) or, which is easy to
be obtained from the bosom of the three-eyed God. It
is an Adj. of चिताभस्मरजः । The न of त्रिनेत्र is not
changed to ण because it is included in the group
known as क्षुम्नादि—'क्षुम्नादिषु च' पा० ८.४ ३९ । Mallinátha
has construed it in a different way, viz, त्रिनेत्रवक्षः तव
अपि सुलभं अतः परं अयुक्तरूपं किम् ? What can be more
unsuitable than that the ( embrace of the ) bosom of
the three-eyed God be easily obtainable for you. In
this case त्रिनेत्रवक्षः is separated from सुलभं while in