कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १७६ )
तस्मात् यदा स विवाहकाले मङ्गलसूत्रधारिणं तव पाणि
स्वकरेण ग्रहीष्यति तदा त्व तस्य करस्पर्शमसहमाना भीता
स्वं पाणिमपनेष्यसि येन पाणिग्रहणसंस्कारे एव विघ्नो भविता ।
एवं ' प्रथमग्रास एव मत्तिकापातः ' अन्यत्किमपि तु दूरे
आस्ताम् ॥ ६६ ॥
त्वमेव तावत्परिचिन्तय स्वयं
कदाचिदेते यदि योगमर्हतः ।
वधूदुकूलं कलहंसलक्षणं
गजाजिनं शोणितविन्दुवर्षि च ॥ ६७ ॥
त्वमेवेति । हे गौरि । त्वं एव स्वयं आत्मना । तावत् इति
मानार्थे । यावन्मात्रं विचारणीयंतावन्मात्रमित्यर्थः । इदमेवोदाहृतं
च गणव्याख्याने । परिचिन्तय पर्यालोचय । किमिति । कलहंस-
लक्षणं कलहंसचिह्नम् । ' चिह्नं लक्ष्म च लक्षणम्' इत्यमरः । वध्वा
नवोढाया दुकूलं वधूदुकूलम् । ' वधू स्नुषा नवोढा स्त्री ' इति
विश्वः । तथा शोणितबिन्दुवर्षि शोणितबिन्दून्वर्षतीति तथोक्तम् ।
आर्द्रमित्यर्थः । गजाजिन च कृत्तिवासश्च । तत्पिनाकिन इत्याशयः ।
एते कदाचित् जात्वपि योगं संगति अर्हतः यदि अर्हतः किम् ।
एतत्त्वमेव चिन्तयेति पूर्वेणान्वय । पाणिग्रहणकाले वधूवरयोर्व-
स्त्रान्तग्रन्थिः क्रियते । कृत्तिवाससा पाणिपीडने तु दुकूल-
धारिण्यास्तव स कथं संघटिष्यत इति भावः ॥ ६७॥
PROSE ORDER :—( हे गौरि ) त्वमेव स्वयं तावत् परि-
चिन्तय ( यत् ) कलहंसलक्षणं वधूदुकूलं शोणितविन्दुवर्षि गजा-
जिनं च—एते कदाचिद् योगं अर्हतः यदि ॥ ६७ ॥
NOTES :—तावत्—तद् परिमाणमस्य इति तावत् ( तत् +
वतुप् )—यावदावश्यकं तावत् adequately ; fully. It may
also mean ' in the first place. ' In तावत्, तत् is