कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( १६० )
PURPORT IN SANSKRIT —संसारस्वामिन शिवस्य
प्राप्त्यर्थे सा नानाविधानुपायानकरोत्, परं सर्वेषूपायेषु विफलेषु
सत्सु ' सर्वमपि तपसाधिगम्यम् ' इति विचारयन्ती पार्वती
पितुराज्ञामादाय स्वसखीभिरस्माभिः सार्धं तप आचरितुमिदं
तपोवनमागता ॥ ५९ ॥
द्रुमेषु सख्या कृतजन्मसु स्वयं
फलं तपःसाक्षिषु दृष्टमेष्वपि ।
न च प्ररोहाभिमुखोऽपि दृश्यते
मनोरथोऽस्याः शशिमौलिसंश्रयः ॥ ६० ॥
द्रुमेष्विति । सख्या पार्वत्या स्वयं कृतजन्मसु कृतं जन्म येषां
तेषु । स्वयं रोपितेष्वित्यर्थः । तप. साक्षिषु तपसः साक्षिषु साक्षात्
द्रष्टृषु एषु द्रुमेषु अपि फलं दृष्टं लब्धम् । जनितमित्यर्थ । अस्याः
पार्वत्याः च शशिमौलिसंश्रय चन्द्रशेखरविषयः मनोरथः तु
प्ररोहाभिमुखः अङ्कुरोन्मुखः अपि न दृश्यते । ' प्ररोहस्त्वङ्कुरः '
इति वैजयन्ती । स्वयं रोपितवृक्षफलकालेऽप्यस्या मनोरथस्य
नाङ्कुरोदयोऽप्यस्ति । फलाशा तु दूरापास्तेत्यर्थ ॥ ६० ॥
PROSE ORDER :-सख्या स्वयं कृतजन्मसु तपःसाक्षिषु
एषु द्रुमेषु अपि फलं दृष्टम्, शशिमौलिसंश्रयः अस्याः मनोरथः
च प्ररोहाभिमुखः अपि न दृश्यते ॥ ६० ॥
NOTES :-सख्या-by our friend Parvati कृतजन्मसु-
कृतं जन्म येषां ते, तेषु which were given birth to , which
were planted ( by her ) तपःसाक्षिषु—तपः साक्षिषु which
have been the witness of her penance. For the
word साक्षिन् see notes on तपःसाक्ष्ये in verse 25