कृषि-पाराशर (महर्षि पराशर - प्राचीन भारतीय कृषि, मृदा-परीक्षण, वर्षा-पूर्वानुमान व बीज-संस्कार)

३४ कृषिपराशरः
कृष्णौ वृषौ हलग्राह्यौ रक्तौ वा कृष्णलोहितौ ।
मुखपाश्र्वौ तयोलेप्यौ नवनीतैर्घृ'तेन वा ॥१३४॥
उत्तराभिमुखो भूत्वा क्षीरेणार्घ्यं निवेदयेत् ।
शुक्लपुष्पसमायुक्तं दधिक्षीरसमन्वितम् ॥१३५॥
सुवृष्टिं कुरु देवेश गृहाणार्घ्यं शचीपते ॥१३६॥
निविष्टो विष्टरे भक्तः संस्थाप्य जानुनी क्षितौ ।
प्रणमेद् वासवं देवं मन्त्रेणानेन कर्षकः ॥१३७॥
1 A मध्यमौ for रक्तौ वा. D हले for हल. In C, this line forms a
verse with the last line of the preceding verse as its first line.
2 A मुखपाश्र्वावुभौ for मुख...तयोः. B ज्ञाप्यो for लेप्यो, नवन्त्या च for
नवनीतेः, च for वा. D पार्श्व' for पार्श्वौ, लेंह्यं ( लेप्यं ? ) for लेप्यौ,
नवनीतं घृतं च वा for नवनीतै...वा ।
Note: Bet. lines 1 and 2, D adds प्रयत्नेन वृषानेतान् कृष्यारम्भे
विचारयेत् ।
3 A ◦मुखी for मुखो, प्रदापयेत् for निवेदयेत्. B इन्द्राय for क्षीरेण.
D ऊर्ध्व' पूर्वमुखो for उत्तराभिमुखो ।
Attributed by Raghunandana, in Jyotistattva (Smṛti-tattva, I,
p. 687), to Devala with प्रदापयेत् for निवेदयेत् ।
Note: Bet. 2 and 3, D adds भग्नशृङ्गं वृषं दुष्टं खुरभग्नं तथैव च
अवशृङ्गं समुत्क्षिप्तं (?) त्यक्त्वा सर्वप्रयत्नतः ।
4 A घृतान्वितं for समन्वितं ।
Note: Bet. 3 and 4, D adds हलपूजां ततः कुर्याद्वृषौ माल्येन वेष्टयेत्
and A reads हलप्रसारणं कार्यं नोद्गृभ्निंऋषकृषकैः । वसुधे हेमगर्भासि
शेषस्योपरिशायिनी । तव पृष्ठे कृषिं कुर्यां गृहाणार्घ्यं धरित्रि मे ॥ ततोऽर्घ्यमपरं
दद्याद्वासवाय महात्मने !
6 A...भक्त्या (?). C निवृष्टभूमिपृष्ठकरः for निविष्टो...भक्तः, जानुना for
जानुनी. D omits the line.
7 Omitted by D.