किरातार्जुनीयम् (घण्टापथ व सुधा टीका सहित)

द्वादशः सर्गः २५९

शीघ्रमेव हरिष्यतीति भावः । 'निकटागामिके पुरा' इत्यमरः । 'यावत्पुरा-
निपातयोर्लट्' इति भविष्यदर्थे लट् । तथा हि—यत् कर्म तपसामदुष्करं तत्किमि-
वास्ति । न किञ्चित्तेन दुष्करमस्तीत्यर्थः । सामान्येन विशेषसमर्थनरूपोऽर्थान्तर-
न्यासः ॥ २९ ॥

हिन्दी—वह पुरुष जीते गये सारवाले देवताओं और दैत्योंसे युक्त इस संसार
को शीघ्र तिरोहित कर डालेगा, क्योंकि जो कर्म तपस्यासे दुष्कर है वह कर्म क्या
है ? ( कुछ भी नहीं ) ॥ २९ ॥

न चैतदन्यफलकं तप इत्याह—
विजिगोषते यदि जगन्ति युगपदय संजिहीर्षति ।
प्राप्तुमभवमभिवाञ्छति वा वयमस्य नो विषहितुं क्षमा रुजः ॥ ३० ॥

मल्लि०—विजिगीषत इति । स पुरुषो जगन्ति भुवनानि युगपद्विजिगोषते
यदि विजेतुमिच्छति वा । 'पूर्ववत्सनः' इत्यात्मनेपदम् । अथ युगपत् संजिहीर्षति
संहर्तुमिच्छति वा । अभवमपवर्गं प्राप्तुमभिवाञ्छति वा, न विद्मो वयमिति शेषः ।
किन्तु वयमप्यस्य रुजस्तेजांसि विषहितुं सोढुम् । 'तोषमह्लुम्रुष्वरिखः' इति
विकल्पादिडागमः । नो क्षमा न शक्ताः । केचित् रुजः कान्तितानि विषयितुमवधार-
यितुम्' इति व्याचक्षते, तत्र सहेरवधारणार्थत्वं विचार्यम् ॥ ३० ॥

हिन्दी—वह तपस्वी लोकोंको एकबार ही जीतना चाहता है या एकबार ही
संहार करना चाहता है अथवा मोक्ष पाना चाहता है । हमलोग इसके तेजको
सहनेमें असमर्थ हैं ॥ ३० ॥

किमुपेक्षसे कथय नाथ ! न तव विदितं न किंचन ।
त्रातुमलमभयदाऽर्हसि नस्त्वयि मा स्म शासति भवत्पराभवः ॥ ३१ ॥

मल्लि०—किमिति । हे नाथ ! किमर्थमुपेक्षसे ? कथय । त्वमिति शेषः । तव
न विदितम् । त्वयाऽज्ञायमानमित्यर्थः । 'क्तस्य च वर्तमाने' इति षष्ठी । न किंचन
किमपि न । हे अभयद ! नोऽस्मान् अलं त्रातुमर्हसि । त्वयि शासति सति पराभवो
मा स्म भवत् मा भूत् । 'स्मोत्तरे लङ् च' इति लङ् ॥ ३१ ॥

हिन्दी—हे नाथ ! आप क्यों उपेक्षा कर रहे हैं? कहिए । आपसे अविदित
कुछ भी नहीं है । हे अभय देनेवाले भगवन् ! आप हमलोगोंकी रक्षा करनेको
पूर्णरूपसे योग्य हैं, आपके शासनमें हमलोगोंका मत हो ॥ ३१ ॥