काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

488 KĀVYAPRAKĀŚA
स्पृशति तिग्मरुचौ ककुभः करैर्दयितयेव विजृम्भिततापया ।
अतनुमानपरिग्रहया स्थितं रुचिरया चिरयापि दिनश्रिया ॥६०१॥
अत्र तिग्मरुचेः ककुभां च यथा सदृशविशेषणवशेन व्यक्ति-
विशेषपरिग्रहेण च नायकतया नायिकात्वेन च व्यक्तिः, तथा
ग्रीष्मदिवसश्रियोऽपि प्रतिनायिकात्वेन भविष्यतीति किं दयित-
येति स्वशब्दोपादानेन ॥
श्लेषोपमायास्तु स विषयः यत्रोपमानस्योपादानमन्तरेण
साधारणेष्वपि विशेषणेषु न तथा प्रतीतिः । यथा
is the same as the defect of either 'Irrelevancy' or 'Tauto-
logy' (already described under chapter VII). For
example, in the following verse,—
'Spṛshati tigmaruchau kakubhaḥ karair
Dayitayeva vijṛmbhitatāpayā
Atanumānaparigrahayā sthitaṁ
Ruchirayā chirayāpi dinashriyā'.
'On the sun touching the quarters with his hands
(rays), day-light oppressed with grief (heat), continued
to be indignant for a long time (of long duration), just like
a girl beloved of him'.
Here, through the force of the common epithets,
and through the choice of the genders of the nouns
used, it is clearly indicated that the Sun is the lover and
the quarters, the loved woman; equally clearly would
it also be indicated that the Summer Day-light is the
rival-beloved; so that where was the use of his being
mentioned directly by the term 'dayitayā' 'girl beloved' ?
[It would not be right to contend that the use of the
addition of the word in question serves to make the figure
the Punning Simile; because [as a matter of fact, it is a
case of Punning Simile where, even on the mention of the

CHAPTER X 489
स्वयं च पल्लवाताम्रा भास्वत्करविराजिता ।
प्रभातसंध्येवास्वापफललुब्धेहितप्रदा ॥६०२ ॥ इति॥
अप्रस्तुतप्रशंसायामपि उपमेयम् अनयैव रीत्या प्रतीतं न
पुनः प्रयोगेण कदर्थतां नेयम् । यथा
आहूतेषु विहंगमेषु मशको नायान् पुरो वार्यते
मध्येवारिधि वावसंतृणमणिर्धत्ते मणीनां रुचम् ।
खद्योतोपि न कम्पते प्रचलितुं मध्येपि तेजस्विनां
धिक् सामान्यमचेतनं प्रभुमिवानासृष्टतत्त्वान्तरम् ॥६०३॥
अत्र अचेतनस्य प्रभोरप्रस्तुतविशिष्टसामान्यद्वारेणाभि-
व्यक्तौ न युक्तमेव पुनः कथनम् ॥
common properties, the Simile is not comprehended,
unless the object compared to is also mentioned. For example,
in the verse;—‘ Svayañcha pallavātāmra etc. etc. ’ (See
above, stanza No 377), [ where, if the ‘ dawn ’ had not
been mentioned, the Simile could not have been grasped ].
Similarly in the figure Indirect Description also, the
object compared should be comprehended in the same
manner (i. e. by the force of common epithets), and
should not be degraded by being directly mentioned. For
example, in the following verse.—
‘ On flying objects being invited, even the mosquito,
if it comes, is not prevented ; even the coral lying in the
bed of the ocean bears the splendour of a gem ; the firefly
also is not excluded from among shining objects ;—fie upon
this unintelligent and indiscriminate classification,
which resembles a dull and unappreciative master ’,—the
unintelligent master being already indicated by the mention
of such common properties as are not meant to be des-
cribed,—it was not right to mention him by name.

490 KĀVYAPRAKĀŚA
तदेतलंकारदोषाः यथासंभाविनोऽन्येऽप्येवंजातीयाकाः
पूर्वोक्तयैव दोषजात्या अन्तर्भाविताः न पृथक् प्रतिपादनमर्ह-
न्तीति संपूर्णमिदं काव्यलक्षणम् ॥१४२॥
इत्येष मार्गो विदुषां विभिन्नोप्यभिन्नरूपः प्रतिभासते यत् ।
न तद्विचित्रं यदमुत्र सम्यग्विनिर्मिता संघटनैव हेतुः ॥ १ ॥
इति काव्यप्रकाशेऽर्थालंकारनिर्णयो नाम दशम उल्लासः ॥
॥ समाप्तश्चायं काव्यप्रकाशः ॥
॥ समाप्तोयं ग्रन्थः ॥
Thus it is found that the defects that have been attri-
buted (by older writers) Figures of Speech, as also other
similar defects, are all included among the general defects
already described (under Chapter VII) ; and as such,
they should not be described separately 142.
Thus is the Exposition of Poetry concluded.
That this high-way (of Rhetoric), though divergent,
through the agency of learned writers, yet appears to be
one, is nothing strange ; as the reason for this lies in a
properly planned collation. [ Or, that this work, though
composed by different authors, yet appears as one organic
whole, is nothing strange ; as the reason for this lies
in a properly planned execution of the work.]
Thus ends Chapter X of the Kāvyaprakāsha dealing
with Ideal Figures of Speech
END

Alphabetical Index of Sanskrit Terms
Pages
अकाण्डे छेदः (दोष) (Untimely Interruption) .. 284
अकाण्डे प्रथनं (दो०) (Untimely Introduction) .. 284
अक्रमता (दो०) (Absence of Uniformity) .. 239
अगूढव्यङ्गम् (Explicit Suggestion) .. 28, 120
अङ्गस्यातिविस्तृतिः (दो०) (Profuse Description of
the Subordinate Element) .. 285
अङ्गाङ्गिभावः संकरः (अलंकार) (Commixture) .. 463
अङ्गिनोऽननुसंधानं (दो०) (Neglect of the Principal
Element) .. 285
अतद्गुणः (अ०) (Non-borrowing of Qualities) .. 459
अतिशयोक्तिः (अ०) (Hyperbole) .. 390
अत्यन्ततिरस्कृतवाच्यध्वनिः (Suggestion wherein the ..
Expressed Meaning is altogether neglected) .. 48
अधमकाव्यम् (Third Class Poetry) .. 7
अधिकम् अ० (The Exceeding) .. 443
अधिकपदता (दो०) (Redundant Word) .. 216
अधिकपदता क्वचिद्गुणः .. .. 275
अनङ्गस्याभिधानं (दो०) (Celebration of an Unim-
portant Object) .. .. 288
अनन्वयः (अ०) (Comparison Absolute) .. 365
अनभिहितवाच्यता (दो०) (Omission of a Neces-
sary Statement) .. .. 225
अनवीकृतत्वं (दो०) (Monotony) .. .. 250
अनियमे सनियमः (दो०) (Specification of the Un-
specifiable) .. .. 250
अनुकरणे सर्वेषामदोषता (No Defect in Imitation) .. 263
अनुचितार्थता (दो०) (Improper Significance) .. 169
अनुप्रासः (अ०) (Alliteration) .. 219

492 KĀVYAPRAKĀŚA
Pages
अनुप्रासदोषाः तेषामुक्तेष्वन्तर्भावश्च (Defects in Al-
literation) .. .. .. 477
अनुभावस्य कष्टकल्पना (दो०) (Far-fetched Significa-
tion of the Ensuant) .. .. .. 282
अनुमानं (अ०) (Inference) .. .. .. 421
अनुवादायुक्तता (दो०) (Improper Adjunct) .. .. 433
अन्योन्यम् (अ०) (Reciprocal) .. .. .. 216
अपदयुक्तता (दो०) (Misplaced) .. .. 254
अपराङ्गव्यङ्ग्यम् (Subservient to something else) .. 121
अपह्नुति (Concealment) .. .. .. 377
अपुष्टार्थता (Irrelevancy) .. .. .. 242
अप्रतीतत्वं (दो०) (Unintelligibility) .. .. 175
अप्रतीतत्वं क्वचिद्गुणः .. .. .. 271
अप्रयुक्तता (दो०) (Non-usage) .. .. .. 168
अप्रयुक्तता क्वचित् न दोषः .. .. .. 268
अप्रयुक्ततादीनां पृथगुक्तिबीजम् .. .. .. 207
अप्रस्तुतप्रशंसा (अ०) (Indirect Description) .. .. 383
अप्रस्तुतप्रशंसाभेदाः .. .. .. 383
अप्रस्तुतप्रशंसायाः दोषः, तस्योक्तेऽन्तर्भावश्च .. .. 489
अभवन्मतयोगः (दो०) (Want of Intended Con-
nection) .. .. .. 219
अभिधाविचारः (Denotation) .. .. .. 17
अमतपरार्थता (दो०) (Undesirable Second Inten-
tion) .. .. .. 241
अर्थगुणास्वीकारः (Non-acceptance of Excellences
of Meaning) .. .. .. 311
अर्थचित्रस्वरूपम् (Fanciful Meaning) .. .. 161
अर्थचित्रस्य बहुभेदता (Many Forms of Fanciful
Meaning) .. .. .. 164
अर्थचित्रोदाहरणम् (Example of Fanciful Meaning) .. 163
अर्थदोषाः (Defects of Sense) .. .. 241
अर्थभेदाः (Kinds of Meaning) .. .. 9

INDEX 493
Pages
अर्थव्यक्तिः (अर्थगुणः) (Expression of Meaning as
belonging to Meaning) .. .. .. 310
अर्थव्यक्तिः (शब्दगुणः) (Expression of Meaning as
belonging to Words) .. .. .. 311
अर्थव्यञ्जकता (Suggestion belonging to Meanings) 10
अर्थव्यञ्जकतायां शब्दस्य साहाय्यम् (Help of Words in
the Suggestiveness of Meanings).. .. 39
अर्थशक्त्युत्थध्वनिविभागः (Divisions of Sugges-
tion based on power of Meaning) .. 82
अर्थशक्त्युत्थध्वनिप्रभेदानामुदाहरणानि (Examples of
Suggestion based on the power of Mean-
ings) .. .. .. 82
अर्थशक्त्युत्थध्वनिप्रभेदानां प्रबन्धगतत्वम् (Do. occur-
ring in context) .. .. .. 103
अर्थान्तरन्यासः (अ०) (Transition) .. .. 406
अर्थान्तरसंक्रमितवाच्यध्वनिः (Suggestion where the
Expressed Meaning is transferred to an-
other) .. .. .. 48
अर्थान्तरैकवाचकता (दो०) (Isolation of an Expres-
sive Word) .. .. .. 219
अलक्ष्यक्रमव्यङ्ग्यध्वनिः (Process of Suggestion
where the order of sequence is imper-
ceptible) .. — .. 50
अलङ्कारदोषाणामुक्तेष्वन्तर्भावः .. .. 475
अलङ्कारलक्षणम् (Definition of Figure of Speech, .. 301
अलङ्काराणां शब्दार्थगतत्वे नियामकम् (Grounds of dis-
tinguishing Figures into Verbal and
Ideal) .. .. .. 336, 473
अवाचकता (दो०) (Inexpressiveness) .. .. 170
अविमृष्टविधेयांशत्वं (दो०) (Suppression of the
Predicate) .. .. .. 177

494 KĀVYAPRAKĀŚA
Pages
अविवक्षितवाच्यध्वनिः (Suggestion where the Ex-
pressed Meaning is incompatible .. .. 48
अविशेषे विशेषः (दो०) (Restriction of the Un-
restrictable) .. .. 252
अश्लीलता (दो०) (Indecorousness of Word) .. 173
अश्लीलता क्वचिद्गुणः .. .. 269
अश्लीलार्थता (दो०) (Indecorousness of Mean-
ing) .. .. 270
असङ्गतिः (अ०) (Disconnection) .. .. 437
असङ्गतेर्विरोधाद्भेदः (Difference between Discon-
nection and Contradiction) .. .. 438
असमर्थता (दो०) (Incapability of giving Sense) .. 168
असुन्दरव्यङ्ग्यम् (Non-beautiful Suggestion) .. 132
अस्थानस्थपदता (दो०) (Misplaced Word) .. 227
अस्थानस्थसमासता (दो०) (Misplaced Compound) .. 228
अस्थानसमासता क्वचिद्गुणः .. .. 278
अस्फुटव्यङ्ग्यम् (Abstruse Suggestion) .. .. 129
आक्षेपः (अ०) (Hint) .. .. 402
आर्थी उपमा (अ०) (Indirect Simile) .. 351
आर्थी व्यञ्जना (Suggestiveness of Meanings) .. 40
उत्तमकाव्यम् (First Class Poetry) .. .. 5
उत्तरम् (अ०) (Reply) .. .. 434
उत्तरस्य नान्यस्मिन्नन्तर्भावः .. .. 434
उत्प्रेक्षा (अ०) (Poetic Fancy) .. .. 366
उत्प्रेक्षादोषः, तस्योक्तेऽन्तर्भावश्च .. .. 366
उदात्तम् (अ०) (The Exalted) .. .. 419
उदारता (अर्थगुणः) (Fanciful Grouping—of
Meanings) .. .. 311
उदारता (शब्दगुणः) (Fanciful Grouping—of
Words) .. .. 311
उद्देश्यप्रतिनिर्देश्यस्थले कथितपदस्यादुष्टता .. .. 233

INDEX 495
Pages
उपनागरिका (रीतिः) .. .. .. 321
उपमा (अ०). (Simile) .. .. .. 349
उपमादोषाः, तेषामुक्तेष्वन्तर्भावश्च .. .. .. 478
उपमानस्य आधिक्ये न व्यतिरेकः .. .. .. 396
उपमायां कालादिभेददोषः .. .. .. 482
उपमायां कालादिभेदस्य क्वचित् अदोषत्वम् .. .. 483
उपमायां लिङ्गवचनभेददोषः .. .. .. 482
उपमायां लिङ्गवचनभेदस्य अदोषता .. .. 483
उपमाया : पञ्चविंशतिविधित्वम् (Twenty-five Forms of
Simile) .. .. .. 363
उपमेयोपमा (अ०) (Reciprocal Comparison) .. 365
उपहतविसर्गता (दो०) (Bluntedness of Visarga) .. 210
उपादानलक्षणा (Inclusive Indication) .. .. 19
एकावली (अ०) (Necklace) .. .. .. 447
ओजोगुणलक्षणम् (Floridity defined) .. .. 306
ओजोगुणस्य व्यञ्जकाः (Letters Suggestive of
Floridity) .. .. .. 312
कथितपदत्वम् (दो०) (Repetition of Words) .. 217
कथितपदत्वस्य गुणता .. .. .. 233, 276
कर्णावतंसादिपदे न पौनरुक्त्यदोषः .. .. .. 258
कष्टार्थता (दो०) (Obscurity of Sense) .. 243
काक्वाक्षिप्तव्यङ्ग्यम् (Suggestion manifested by
Emphasis) .. .. .. 131
कान्तिः (Brilliancy) .. .. .. 308
कारणमाला (अ०) (String of Causes) .. .. 431
काव्यलिङ्गम् (अ०) (Poetical Reason) .. .. 416
काव्यस्य कारणम् (Cause of Poetry) .. .. 3
काव्यस्य प्रयोजनम् (Effects of Poetry) .. .. 2
काव्यस्य स्वरूपम् (Definition of Poetry) .. .. 4
कोमला (रीतिः) (Softness of Diction) .. .. 321
क्लिष्टता (दो०) (Obscurity of Word) .. .. 177

496 KĀVYAPRAKĀŚA
Pages
खङ्गबन्धः (अ०) .. .. .. 344
गर्भितत्वम् (दो०) (Parenthetical) .. .. 230
गर्भितत्वं क्वचिद्गुणः .. .. .. 278
गुणलक्षणम् (Definition of Excellence or Dic-
tion) .. .. .. 299
गुणविभागः (Forms of Excellence) .. .. 305
गुणानां रसधर्मत्वम् (Excellences belong to the
Rasa) .. .. .. 299
गुणालङ्कारयोर्भेदः (Difference between Excellence
and Figure) .. .. .. 303
गुणीभूतव्यङ्ग्यकाव्यम् (Poetry of Subordinate
Suggestion) .. .. .. 7,119
गुणीभूतव्यङ्ग्यकाव्यप्रभेदाः .. .. .. 119
गूढव्यङ्ग्यम् (Abstruse Suggestion) .. .. 27
गौडी (रीतिः) .. .. .. 322
गौणीलक्षणा (Qualitative Indication) .. .. 23
गौर्वाहीक इत्यत्र लक्ष्यार्थनिर्णयः .. .. .. 23
ग्राम्यत्वं (दो०) (Vulgarity of Word) .. .. 175
ग्राम्यत्वं क्वचिद्गुणः .. .. .. 273
ग्राम्या (रीतिः) .. .. .. 321
ग्राम्यार्थता (दो०) (Vulgarity of Sense) .. .. 246
चित्रम् (अ०) (The Pictorial) .. .. 344
चित्रकाव्यम् (Fanciful Poetry) .. .. .. 7,344
चित्रकाव्यस्य बहुभेदता .. .. .. 164
च्युतसंस्कारः (दो०) (Lacking Correctness) .. 166
छेकानुप्रासः (अ०) (Isolated Alliteration) .. .. 320
तद्गुणः (अ०) (Borrower) .. .. .. 458
तात्पर्यार्थः (Import, the fourth kind of meaning).. 9
तुल्यप्राधान्यव्यङ्ग्यम् (Suggestion of equal Pro- ..
minence) .. .. .. 131
तुल्ययोगिता (अ०) (Equal Pairing) .. .. 396

INDEX 497
Pages
त्यक्तपुनःस्वीकृतता ( दो० ) (Resuming the Con-
cluded) .. .. .. 257
दीपकम् (Illuminator) .. .. .. 394
दुष्क्रमत्वम् (दो०) (Irregularity) .. .. .. 245
दृष्टान्तः (अ०) (Exemplification) .. .. 393
दोषगुणालङ्काराणां शब्दार्थगतत्वे नियामकम् (Grounds of
distinguishing Defects, Excellences and
Figures into Verbal and Ideal) .. .. 336
दोषलक्षणम् (Definition of Defect) .. .. 165
दोषाणां क्वचित् अदोषता गुणता वा .. .. .. 263
ध्वनिकाव्यम् (Suggestive Poetry) .. .. 6
ध्वनिगुणीभूतव्यङ्ग्ययोः संकरः (Combination of Sugges-
tion Poetry and Poetry of Subordinate
Suggestion) .. .. .. 133
ध्वनेर्भेदसमष्टिः (10455 Forms of Suggestive Poetry) 116
ध्वनेः शुद्धभेदसङ्कलनम् (51 Pure Forms of Suggestive
Poetry) .. .. .. 115
ध्वनेः संसृष्टसङ्करौ .. .. .. 116
ध्वनेः संसृष्टिसङ्करादीनां संख्या (Number of Combina-
tions, etc., of Suggestion : 10404) .. 116
ध्वनेस्त्रैविध्यम् .. .. .. 134
निदर्शना (अ०) (Illustration) .. .. .. 381
निदर्शना अन्यविधा (अ०) (Another Form of
Illustration) .. .. .. 382
निरर्थकत्वम् (दो०) (Useless or Redundant) .. 170
निर्हेतुता (दो०) (Inconsequentiality) .. .. 246
निर्हेतुता क्वचित् न दोषः .. .. .. 263
निहतार्थता (दो०) (Suppression of Meaning) .. 169
निहतार्थता क्वचित् न दोषः .. .. .. 268
नेयार्थता (दो०) (Presence of such meaning as
has to be guessed out) .. .. .. 176
न्यूनपदत्वं (दो०) (Deficiency of Word) .. .. 215

498 KĀVYAPRAKĀŚA
Pages
न्यूनपदत्वं क्वचिद्गुणः .. .. .. 273
न्यूनपदत्वं क्वचित् न गुणो नापि दोषः .. .. .. 274
पतत्प्रकर्षः (दो०) (Receding of Excellence) .. 217
पतत्प्रकर्षः क्वचिद्गुणः .. .. .. 277
पददोषविभागः (Defects of Word Enumerated) .. 163
पददोषाणां केचित् वाक्यपदांशगताः (Some of the above
applying to the Sentence) .. .. 184
पदांशगतदोषाणामुदाहरणानि (Defects in Particles
of Words) .. .. .. 201
पद्मबन्धः (अ०) .. .. .. 345
परिकरः (अ०) (Insinuator) .. .. .. 427
परिवृत्तिः (अ०) (Exchange) .. .. .. 414
परिसङ्ख्या (अ०) (Special Mention) .. .. 429
परुषा (रीतिः) .. .. .. 321
पर्यायः (अ०) (Sequence) .. .. .. 424
पर्यायोक्तम् (Periphrasis) .. .. .. 418
पाञ्चाली (रीतिः) .. .. .. 322
पुनःपुनर्दीप्तिः (दो०) (Repeated Heightening) .. 284
पुनरुक्तवदाभासः (अ०) (Semblance of Repetition) .. 346
पौनरुक्त्यम् (दो०) (Tautophonous) .. .. 245
प्रकाशितविरुद्धता (दो०) (Disagreeable Second
Entendre) .. .. 255
प्रकृतिविपर्ययः (दो०) (Perversion of Characters) .. 287
प्रतिकूलवर्णता (दो०) (Discord of Letters) .. .. 207
प्रतिकूलविभावादिपरिग्रहः (दो०) (Admission of
Conflicting Excitants and Ensuants, etc.) .. 284
प्रतिपक्षः (अ०) (The Hostile) .. .. .. 444
प्रतिवस्तूपमा (अ०) (Typical Comparison) .. 392
प्रतीपम् (अ०) (The Converse) .. .. .. 451
प्रत्यनीकम् (अ०) (Hostile) .. .. .. 444
प्रसादगुणलक्षणम् (Definition of Lucidity) .. .. 305-306

INDEX 499
Pages
प्रसिद्धिविरोधः (दो०) (Opposed to Popular
Notions) .. .. .. 247
प्रसिद्धिविरोधस्य क्वचित् अदोषता .. .. .. 247
प्रसिद्धिरतत्वम् (दो०) (Disregard of usage) .. 231
भग्नप्रक्रमता (दो०) (Violation of the Uniformity
of Expression) .. .. .. 232
भावः (Emotion Defined) .. .. .. 70
भावस्य उदयः (Manifestation of Emotion) .. 73
भावस्य शवलता (Variegation of Emotions) .. 73-74
भावस्य शान्तिः (Allayment of Emotion) .. .. 73
भावस्य शान्त्यादीनां क्वचित् प्राधान्यम् (Allayment, etc.
of Emotion sometimes the Predomina-
ting Element) .. .. .. 74
भावस्य सन्धिः (Mixture of Emotions) .. .. 73
भावाभासः (Semblance of Emotion) .. .. 73
भाविकम् (अ०) (Vision) .. .. .. 415
भ्रान्तिमान् (अ०) (Mistaker) .. .. .. 450
मङ्गलाचरणम् (Invocation) .. .. .. 1
मध्यमकाव्यम् (Middling Poetry) .. .. 7
माधुर्यगुणस्य लक्षणम् (Sweetness of Diction
Defined) .. .. .. 305
माधुर्यगुणस्य व्यञ्जकम् (Letters Suggestive of
Sweetness) .. .. .. 311
मालादीपकम् (अ०) (Stringed Illuminator) .. 395
मालानिदर्शना (अ०) (Stringed Illustration) .. 382
मालारूपकम् (अ०) (Stringed Metaphor) .. .. 372
मालोपमा (अ०) (Stringed Simile) .. .. 363
मीलितम् (अ०) (The Lost) .. .. .. 446
मुरजबन्धः (अ०) .. .. .. 345
यत्तत्पदयोः साकाङ्क्षनिराकाङ्क्षताविचारः .. .. 194-95
यथासङ्ख्यम् (अ०) (The Symmetrical) .. .. 405
यमकम् (अ०) (Chime) .. .. .. 324

500 KĀVYAPRAKĀŚA
Pages
यमकदोषः तस्योक्तेऽन्तर्भावश्च .. .. .. 417
रचनायाः क्वचित् वैपरीत्यम् (Occasional Perversion
of Diction, etc.) .. .. .. 314
रशनारूपकम् (अ०) (Girdle-Metaphor) .. .. 372
रशनोपमा (अ०) (Girdle-Simile) .. .. 364
रसस्वरूपम् (Definition of Rasa) .. .. 52
रसदोषविभागः (Defects of Rasa Enumerated) .. 279
रसविभागः (Rasas Enumerated) .. .. 62
रसस्य स्वशब्दवाच्यता (दो०) (Mention of the Rasa
by Name) .. .. .. 280
रसादेः पदैकदेशरचनावर्णगतत्वम् .. .. 105
रसाभासः (Aberrations of Rasa) .. .. 72
रसोदाहरणानि (Examples of Rasas) .. .. 62
रूपकम् (अ०) (Metaphor) .. .. .. 369
लक्षितलक्षणा (Indicative Indication) .. .. 19
लक्षणालक्षणम् (Indication Defined) .. .. 17
लक्षणामूलव्यञ्जनाव्यवस्थापनम् .. .. 29
लक्षणायां प्रयोजनप्रतीतिः (Comprehension of the
Motive of Indication) .. .. .. 30
लक्षणायाः षड्विधत्वम् (Six forms of Indication) .. 27
लक्षणायास्त्रैविध्यम् (Three-foldness of Indication) .. 29
लाक्षणिकशब्दः (Indicative Word) .. .. 29
लक्ष्यक्रमव्यङ्ग्यध्वनिः (Suggestion, whose Order
of Sequence is Perceptible) .. .. 50
[ लाटानुप्रासः (अ०) .. .. .. 322
लुप्तोपमा (अ०) (Elliptical Simile) .. .. 349
लुप्तोपमाभेदाः (Different Forms of Elliptical
Simile) .. .. .. 355
वक्तादीनां वैशिष्ट्ये व्यञ्जनोदाहरणम् (Suggestion
based on speciality of Speaker etc.) .. 40
वक्रोक्तिः (अ०) (Equivoque) .. .. .. 317
वस्तुव्यङ्गचालङ्कारस्य न गुणीभूतव्यङ्ग्यता .. .. 119

INDEX 501
Pages
वाक्यदोषाः Defects of Sentence Enumerated) .. 207
वाक्यनिष्ठपददोषाणांमुदाहरणानि (Defects of Words
occurring in a Sentence) .. .. 184
वाचकशब्दः (The Expressive Word) .. .. 12
वाच्यसिद्ध्यङ्गव्यङ्ग्यम् (The Suggested Meaning
being a part of the accomplishment of
the Expressed Meaning) .. .. 119
वाच्यार्थनिर्णयः (What is the Denoted Meaning ?) .. 12
वामनाद्युक्तगुणालंकारलक्षणखण्डनम्-- .. .. 104
वामनाद्युक्तदशविधशब्दगुणास्वीकारः .. .. .. 307
वामनाद्युक्तदशविधार्थगुणास्वीकारः .. .. .. 307
विद्याविरोधः (दो०) (Unscientific) .. .. 248
विधेयाविमर्शः (दो०) Non-discrimination of the Predicate) 177
विध्ययुक्तता (दो०) (Improper Predication) .. 255
विनोक्तिः (अ०) (Privative Description) .. 413
विप्रलम्भविभागः (Erotic in Privation) .. .. 64
विभावः (Excitant) .. .. .. 52
विभावना (अ०) (Peculiar Causation) .. .. 404
विभावस्य कष्टकल्पना (दो०) (Far-fetched Signification
of the Excitant) .. .. 282
विरुद्धमतिकारिता (दो०) (Repugnant Implication
in Words) .. .. .. 181
विरुद्धयोरपि रसयोः क्वचित् अविरोधः .. .. .. 294
विरुद्धयोरपि रसयोरेकत्र समावेशप्रकारः .. .. 293
विरुद्धरससञ्चारिभावादीनां बाध्यत्वेनोक्तिर्गुणः .. .. 289
विरोधः [विरोधाभासः] (अ०) (Contradiction) .. 407
विरोधविभागः (Forms of contradiction) .. 408
विरोधाऽसङ्गत्योर्भेदः (Difference between Contradiction
and Disconnection) .. .. .. 439
विवक्षितान्यपरवाच्यध्वनिः .. .. .. 50
विशेषः (अ०) (Extraordinary) .. .. 456

502 KĀVYAPRAKĀŚA
Pages
विशेषे अविशेषः (दो०) (Non-specification of the
Specifiable) .. .. 251
विशेषोक्तिः (अ०) (Peculiar Allegation) .. .. 404
विषमः (The Incongruous) .. .. .. 441
विसन्धिः (दो०) (Cacophony) .. .. .. 210
वृत्त्यनुप्रासः (अ०) .. .. .. 320
वैदर्भीरीतिः .. .. .. 322
व्यञ्जकः शब्दः (The Suggestive Word) .. .. 39
व्यञ्जनावृत्तिसंस्थापनम् (Arguments in favour of
accepting Suggestion as a process apart
from Indication and Denotation) .. 121
व्यतिरेकः (अ०) (Dissimilitude) .. .. 396
व्यतिरेकविभागः (Twenty four kinds of Dissimi-
litude) .. .. 397
व्यभिचारिणः स्वशब्दवाच्यत्वम् (दो०) .. .. 279
व्यभिचारिणः स्वशब्दवाच्यत्वं क्वचिन्न दोषः .. 288
व्यभिचारिभावाः (Accessory Emotions) .. .. 69
व्याघातः (अ०) (Frustration) .. .. .. 461
व्याजस्तुतिः (अ०) (Dissembling Eulogy) .. .. 411
व्याजोक्तिः (अ०) (Artful Assertion) .. .. 428
व्याहतार्थता (दो०) (Inconsistency) .. .. 244
शब्दचित्रस्य बहवो भेदाः (Forms of Fanciful Word) .. 164
शब्दचित्रस्वरूपम् (Definition of Fanciful Word) .. 161
शब्दचित्रोदाहरणम् (Example of Fanciful
Word) .. .. .. 162
शब्दभेदाः (Three kinds of Word) .. .. 9
शब्दशक्त्युत्थध्वनिः (Suggestion arising from the
power of Word) .. .. .. 76
शब्दार्थोभयशक्त्युत्थध्वनिः (Suggestion arising from
the power of both Word and Meaning) ..
शान्तरसः (The Quietistic) .. .. .. 70

INDEX 503
Pages
शुद्धा लक्षणा (Pure Indication) .. .. .. 19
श्रुतिकटुत्वम् (दो०) (Unmelodiousness) .. .. 166
श्लेषः (अर्थगतः) (अ०) (Ideal Paronomasia) .. 379
श्लेषः (शब्दगतः) (अ०) (Verbal Paronomasia) .. 330
श्लेषगुणः (अर्थगतः) .. .. .. 310
,, (शब्दगतः) .. .. .. 309
श्लेषविचारः (Consideration of the character of
Ślesha) .. .. .. 335
सङ्करः (अ०) (Commixture) .. .. .. 463
सङ्कीर्णता (दो०) (Confusion) .. .. .. 229
सन्दिग्धत्वम् (दो०) (Ambiguousness) .. .. 174
,, क्वचिद्गुणः .. .. .. 271
सन्दिग्धप्राधान्यव्यङ्ग्यम् (Suggestion of Doubtful
Predominance) .. .. .. 117
सन्दिग्धार्थता (दो०) (Dubiousness) .. .. 246
सन्देहसङ्करः (अ०) (Second form of Commixture) 467
सन्धावश्लीलता (दो०) (Indecorousness in Euphony) 210
सम्भोगः (Erotic in Enjoyment) .. .. 63
संयोगादिनैकार्थनियमनम् (Causes of Suggestion) .. 57
संलक्ष्यक्रमव्यङ्ग्यध्वनिः (Suggestion where the
order of Sequence is Perceptible) .. 76
संसृष्टि (अ०) (Collocation) .. .. .. 461
सनियमेऽनियमः (दो०) (Non-restriction of the
Restrictable) .. .. .. 251
समता (अर्थगुणः) .. .. .. 308
समता (शब्दगुणः) .. .. .. 308
समम् (अ०) (Equal) .. .. .. 440
समाधिः (अ०) (Convenience) .. .. 439
,, (अर्थगुणः) .. .. .. 310
,, (शब्दगुणः) .. .. 308

504      KĀVYAPRAKĀŚA
Pages
समाप्तपुनरात्तता (दो०) (Resuming the Con-
cluded)  ..  ..  ..  218
” क्वचिन्न दोषो न गुणः  ..  ..  278
समासोक्तिः (अ०) (Modal Metaphor)  ..  380
समासोक्तिदोषः तस्योक्तेष्वन्तर्भावश्च  ..  ..  487
समुच्चयः (अ०) (Conjunction)  ..  ..  420
सर्वतोभद्रम्  ..  ..  ..  345
सन्देहः (अ०) (Dubious)  ..  ..  367
सहचरभिन्नता (दो०) (Mismatched Associates)  ..  255
सहोक्तिः (अ०) (Connected Description)  ..  412
साकाङ्क्षता (दो०) (Incompleteness)  ..  253
साध्यवसानालक्षणा (Intro-susceptive Indication)  ..  22
सामान्यम् (अ०) (Sameness)  ..  ..  454
सारः (अ०) (Climax)  ..  ..  437
सारोपालक्षणा (Superimponent Indication)  ..  22
सूक्ष्मम् (अ०) (Subtle)  ..  ..  436
सौकुमार्यम् (अर्थगुणः)  ..  ..  309
” (शब्दगुणः)  ..  ..  308
स्थायिनः स्वशब्दवाच्यत्वम् (दो०) (Mention by name
of Permanent Emotions)  ..  ..  281
स्थायिभावाः (Permanent Emotions)  ..  ..  68
स्मरणम् (अ०) (Reminiscence)  ..  ..  449
स्वभावोक्तिः (अ०) (Natural Description)  ..  411
हतवृत्तता (दो०) (Marred metre)  ..  ..  212

Appendices
Prepared under the direction of
Prof. S. M. Mukhopadhyaya.

This image is completely blank and contains no text.

APPENDIX A
Sanskrit Versions of Prakrit Verses
P. 10, L. 3 मातर्गृहोपकरणमद्य खलु नास्तीति साधितं त्वया ।
तद्भण किं करणीयमेवमेव न वासरः स्थायी ॥६॥
P. 10, L. 7. साधयन्ती सखि सुभगं क्षणे क्षणे दूनाऽसि मत्कृते ।
सद्भावस्नेहकरणीयसदृशकं तावद्विरचितं त्वया ॥७॥
P. 11, L. 4. पश्य निश्चलनिष्पन्दा विसिनीपत्रे राजते बलाका ।
निर्मलमरकतभाजनपरिस्थिता शंखशुक्तिरिव ॥८॥
P. 38, L. 2. एतावन्मात्रस्तनिका एतावन्मात्राभ्यामक्षिपत्राभ्याम् ।
एतावन्मात्रावस्था एतावन्मात्रैर्दिवसैः ॥११॥
P. 41, L. 3. अतिपृथुलं जलकुम्भं गृहीत्वा समागतास्मि सखि त्वरितम् ।
श्रमस्वेदसलिलनिःश्वासनिःसहा विश्राम्यामि क्षणम् ॥१३॥
P. 41, L. 6. औन्निद्र्यं दौर्बल्यं चिन्तालसत्वं सनिःश्वसितम् ।
मम मन्दभागिन्याः कृते सखि त्वामप्यहह परिभवति ॥१४॥
P. 43, L. 1. तदा मम गण्डस्थलनिमग्नां दृष्टिं नानैषीरन्यत्र ।
इदानीं सैवाहं तौ च कपोलौ न च सा दृष्टिः ॥१६॥
P. 44, L. 2. नुदत्यनाद्रमनाः श्वश्रूमां गृहभरे सकले ।
क्षणमात्रं यदि संध्यायां भवति न वा भवति विश्रामः ॥१८॥
P. 44, L. 5. श्रूयते समागमिष्यति तव प्रियोऽद्य प्रहरमात्रेण ।
एवमेव किमिति तिष्ठसि तत् सखि सज्जय करणीयम् ॥१९॥
P. 45. L. 6. गुरुजनपरवश प्रिय किं भणामि तव मन्दभागिनी अहकम् ।
अद्य प्रवासं व्रजसि व्रज स्वयमेव श्रोष्यसि करणीयम् ॥२१॥
P. 80, L. 3. पथिक नात्र स्रस्तरमस्ति मनाक् प्रस्तरस्थले ग्रामे ।
उन्नतपयोधरं प्रेक्ष्य यदि वससि तदा वस ॥५८॥
P. 82, L. 4. अलसशिरोमणिर्धूर्तानामग्रिमः पुत्रि धनसमृद्धिमयः ।
इति भणितेननताङ्गी प्रफुल्लविलोचना जाता ॥६०॥
P. 84, L. 9. केशेषु बलात्कारेण तेन च समरे जयश्रीर्गृहीता ।
यथा कन्दराभिर्विधुरस्तस्य दृढं कण्ठे संस्थापिता ॥६५॥
P. 85, L. 6. गाढालिङ्गन रभसोद्यते दयिते लघु समपसरति ।
मनस्विन्याः मानः पीडनभीत इव हृदयात् ॥६६॥