काव्यप्रकाश (आचार्य मम्मट - सम्पूर्ण १० उल्लास सटीक)

434 KĀVYAPRAKĀŚA
उत्तरश्रुतिमात्रतः ॥
प्रश्नस्योन्नयनं यत्र क्रियते तत्र वा सति ॥ १२१ ॥
असकृद् यदसंभाव्यमुत्तरं स्यात् तदुत्तरम् ।
प्रतिवचनोपलम्भादेव पूर्ववाक्यं यत्र कल्प्यते तदेकं तावदुत्त-
रम् । उदाहरणम्—
वाणिअअ हत्थिदन्ता कुत्तो अम्हाण वग्घकित्ती अ ।
जाव लुलिआअलमुही घरम्मि परिसक्कए सोण्हा ॥ ५२८ ॥
हस्तिदन्तव्याघ्रकृत्तीनामहंमर्थी ताः मूल्येन प्रयच्छेति
क्रेतुर्वचनम् अमुना वाक्येन समुन्नीयत ॥
न चैतत् काव्यलिङ्गम् उत्तरस्य ताद्रूप्यानुपपत्तेः । नहि
प्रश्नस्य प्रतिवचनं जनको हेतुः । नापीदमनुमानम् एकधर्मिनिष्ठ-
तया साध्यसाधनयोर्निर्देशादित्यलंकारान्तरमेवोत्तरं साधीयः ।
XLI—Uttara—Answer.
(a) When from the hearing of only the answer, the presumption
of the question is made,—(b) or when the question being there,
an inconceivable answer is given, and this more than once,—it is
Answer.
(a) It is one kind of Answer, where the statement
embodying the question is presumed from the hearing
of the answer.
Example—
‘O trader, whence could we have ivory or tiger-skins‘
so long as my daughter-in-law with lovely locks lives in
my house ?’
[Here the implication is that my son does not go out for
hunting. ]
The assertion here made leads to the presumption
that it is in answer to the request of a likely purchaser to
the following effect—‘I am seeking for ivory and tiger-
skins, give them to me and receive their price’