काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

178 EXPLANATORY NOTES
Also Bharata's Nāṭyaśāstra:
न तत् ज्ञानं न तत् शिल्पं न सा विद्या न सा कला ।
न स योगो न तत् कर्म नाट्येऽस्मिन् यन्न दृश्यते ॥ 1-117.
But Daṇḍin in his Kāvyādarśa condensed the same idea in a
remarkably short sentence: श्रुतं च बहु निर्मलम् । 1-103.
Later writers on poetics, such as Abhinavagupta, Mammaṭa
and others followed the same list and illustrated each point in the
same way as Rājaśekhara did. (See commentary of Abhinava-
gupta on the above verse of Bharata (G.O.S. ed. p. 42) and the
Kāvyaprakāśa 1-3).
*[l. 6. उर्वशी. (शतपथ. 5-1-2)
l. 11. यदेतन्मण्डलं Cf. महानारायणोपनिषत् XII. 2 ;
l. 15. एतद्यत्. सूर्यशतक. 89.]
ll. 17. Construe and translate:—अयं वेदवेदी समग्रः वर्गः यं वेदत्रितयमयं
वेद=this entire group of people who profess to know the Vedas
acknowledge him who is the embodiment of the three Vedas: सः
सूर्यः वः श्रियेऽस्तु ।
*[l. 24. हंस प्रयच्छ ( विक्रमोर्वशीय. IV. 17. ) (Cf. वाक्यघटना । यथा-हंस
etc. इयं पूर्वशास्त्रनिबद्धस्योत्तरार्धस्य तदर्थाननुयायिनाऽपि प्रस्तुतार्थविरुद्धेनैकवाक्यतयैव घटित-
त्वाद्वाक्यघटना । सरस्वतीकण्ठाभरण. II. ]
ll. 22-25. In this verse quoted from the Vikramorvaśīya,
the king Purūravas requests a swan to return his beloved उर्वशी as
it had misappropriated her graceful gait of walking. To accuse
the swan with a charge of the theft of his beloved, Kālidāsa quotes
Nārada where it is said that a person can be charged with the theft
of the whole property when a portion of the stolen property is
actually found in his possession.
Cf. यथाऽऽह नारदः—अनेकार्थाभियुक्तेन सर्वद्रव्यापलापिना ।
विभावितैकदेशेन देयं यदभियुज्यते ॥
(Jīmūtavāhana's Vyavahāramātṛkā: Memoirs of A.S.B. p. 311.)
निह्नुते लिखितं नैकमेकदेशविभावितः ।
दाप्यः सर्वं नृपेणार्थं न ग्राह्यस्त्वनिवेदितः ॥
(Yājñavalkya.—Vyavahārakāṇḍa 20.)
एकदेशविभावितो नृपेण सर्वं दाप्यः ॥ Gautamasmṛti.