काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

160 EXPLANATORY NOTES
in his Kāvyādarśa uses this word पौरस्त्य to represent the Gauḍas
and calls their Rīti as गौडीया. (see 1-50.)
l. 23. प्रबध्नाति=author of a Mahākāvya.
l. 24. अन्यतर=Saṁskṛta or one of the Prākṛta dialects.
Page. 20.
*[ ll. 5.-6. cf. सुपां तिङां च व्युत्पत्तिं वाचं वाञ्छन्त्यलङ्कृतिम् ।
तदेतदाहुः सौशब्द्यं नार्थव्युत्पत्तिरीदृशी ॥ (भामह. 1-14).
व्युत्पत्तिः सुप्तिङां या तु प्रोच्यते सा सुशब्दता । सरस्वतीकण्ठाभरण I.
आवापोद्धरणे and यत्पदानि (वामन 1-3-15); सति वक्तरि (Ibid. 1-2-11).
For the text of वामनीयालङ्कार the commentator सहदेव says as under:—
वेदिता सर्वशास्त्राणां भट्टोऽभून्मुकुलाभिधः ।
लब्ध्वा कुतश्चिदादर्शं भ्रष्टानायं समुद्धृतम् ॥
काव्यालङ्कारशास्त्रं यत्तेनैतद्रामनोदितम् ।
असूया तन्न कर्तव्या विशेषालोकिभिः क्वचित् ॥
आकर्ण्य भवतस्तस्मादयितस्य विधीयते ।
विवृतिः सहदेवेन वामनीयस्य सम्प्रति ॥
pp. 20-21. For सहकारपाक and वृन्ताकपाक cf. वामन (3-2-14).
गुणस्फुटत्वसाकल्ये काव्यपाकं प्रचक्षते ।
चूतस्य परिणामेन स चायमुपमीयते ॥
सुसिद्धसंस्कारसारं यत्क्लिष्टवस्तुगुणं भवेत् ।
काव्यं वृन्ताकपाकं स्याज्जुगुप्सन्ते जनास्ततः ॥
p. 21. l. 4. कुकविना हि सोच्छ्वासं मरणम् ।
cf. कुकवित्वं पुनः साक्षान्मृतिमाहुर्मनीषिणः । भामह 1-12.
For कपित्थपाक cf. अदृष्टमसुनिर्मेदं रसवत्स्वेऽप्यपेशलम् ।
काव्यं कपित्थपाकं तत् केषांचित्सदृशं यथा ॥ (भामह V-62). ]
ll. 4-23. In three chapters 4-6, the author treats of
पदवाक्यविवेक and other subjects connected with it. Thus, naturally
the topic of पाकप्रतिष्ठा which is subordinate to the main subject
of पदवाक्यविवेक is introduced in the 5th chapter. After discussing
the nature of Pratibhā, Vyutpatti, and classification of poets,
the author starts a discussion in order to determine the nature
of the Kāvyapāka, and records the opinions of earlier authorities
on that point. Pāka in poetry means 'maturity' and it originates
from the constant practice of composing poems. Maṅgala is
of opinion that this maturity consists in the knowledge of nouns
and verbs, obtained by constant hearing, and that this kind of
knowledge is also called Vyutpatti. The Ācāryas differ from