काव्यमीमांसा (महाकवि राजशेखर - कवि-रहस्य एवं देश-विभाग सटीक)

कविरहस्ये त्रयोदशोऽध्यायः । ७५
यामिनीवनितया ततचिह्नः
सोत्पलो रजतकुम्भ इवेन्दुः ॥”
ता इमास्तुल्यदेहिसदृशस्य परिसंख्याः । “सोऽयमुल्लेखवाननु-
ग्राह्यो मार्गः” इति सुरानन्दः ।
तदाह— “सरस्वती सा जयति प्रकामं ५
देवी श्रुतिः स्वस्त्ययनं कवीनाम् ।
अनर्घतामानयति स्वभङ्ग्या
योल्लिख्य यत्किञ्चिदिहार्थरत्नम् ॥”
अथ परपुरप्रवेशसदृशस्य भिदाः (८) । उपनिबद्धस्य वस्तुनो
युक्तिमती परिवृत्तिर्हुडयुद्धम् । (१) १०
यथा— “कथमसौ न भजत्यशरीरतां
हतविवेकपदो हतमन्मथः ।
प्रहरतः कदलीदलकोमले
भवति यस्य दया न वधूजने ॥”
अत्रार्थे— “कथमसौ मदनो न नमस्यतां १५
स्थितविवेकपदो मकरध्वजः ।
मृगदृशां कदलीललितं वपु-
र्यदभिहन्ति शरैः कुसुमोद्भवैः ॥”
प्रकारान्तरेण विसदृशं यद्वस्तु तस्य निबन्धः प्रतिकञ्चुकम् । (२) ।
यथा— “माद्यच्चकोरक्षणतुल्यधाम्नो २०
धारां दधाना मधुनः पतन्तीम् ।
चञ्च्वग्रदष्टोत्पलनालहृद्या
हंसीव रेजे शशिरत्नपारी ॥”
अत्रार्थे— “मसारपारेण बभौ ददाना
काचित्सुरां विद्रुमनालकेन । २५
१ C Explains as ख्यातिकारणं. २ B ति.