काव्यालङ्कार (आचार्य भामह - भारतीय काव्यशास्त्र एवं अलङ्कार-सिद्धान्त मूल महाग्रन्थ सटीक)

26 BHĀMAHĀLAṄKĀRA
परिच्छेदो न यत्र स्याद्भवेद्वा लम्भकैः क्वचित् ।
सा कथा ... ... ॥
From the foregoing quotations put together with
the verses of Bhāmaha under consideration it can
be gathered that according to the older school of
rhetoricians headed by Bhāmaha, there are six
points of distinction between आख्यायिका and कथा.
(1) In आख्यायिका the narration is made by the
hero himself—वृत्तमाख्यायते तस्यां नायकेन स्वचेष्टितम्; whereas
in कथा the narration is made by others—अन्यैः स्वचरितं
तस्यां नायकेन तु नोच्यते. आख्यायिका roughly corresponds to
autobiography in English literature.
(2) आख्यायिका is divided into chapters known as
Ucchvāsas—सोच्छ्वासाऽऽख्यायिका मता ; whereas in कथा
either there is no division at all or the division is
known as Lambaka—नोच्छ्वासवत्यपि and परिच्छेदो न यत्र
स्याद्भवेद्वा लम्भकैः क्वचित्.
(3) Verses of the Vaktra and Aparavaktra
metres forecasting future events are inserted in an
आख्यायिका—वक्त्रं चापरवक्त्रं च काले भाव्यर्थशंसि च ; whereas in
कथा, Vaktra and Aparavaktra metres should not
occur—न वक्त्रापरवक्त्राभ्यां युक्ता. But there is no objection
to Āryā and certain other metres. The definitions
of Vaktra and Aparavaktra are thus set out in
Vṛttaratnākara :—वक्त्रं नाद्यां नसौ स्यातामब्धेर्योऽनुष्टुभि ख्यातम् ।
अयुजि ननरला गुरुः समे तदपरवक्त्रमिदं नजौ जरौ ॥