कौषीतकि ब्राह्मण (शाङ्खायन ब्राह्मण - उदय प्रणीत व्याख्या सहित सटीक)

कौषीतकिब्राह्मणम् — अध्यायः ९ (अनुवाक ६, खण्ड ११-३१) एवं अध्यायः १० (अनुवाक १-२)

[पृष्ठम् ४६]

नुस्तौति ॥११॥ एवा वन्दस्व वरुणं बृहन्तमित्याशीर्वत्या परिदधाति ॥१२॥ अभिरूपा
अन्वाह ॥१३॥ यद् यज्ञेऽभिरूपं तत् समृद्धं यज्ञस्यैव समृद्धयै ॥१४॥ ता वै विंशतिमन्वाह
॥१५॥ ता विराजमभिसंपद्यन्ते ॥१६॥ वैराजः सोमः ॥१७॥ अन्नं विराळन्नं सोमः ॥१८॥
अन्नेन तदन्नाद्यं समर्धयति ॥१९॥ त्रिः प्रथमया त्रिरुत्तमया चतुर्विंशतिः संपद्यन्ते ॥२०॥
चतुर्विंशतिर्वै संवत्सरस्यार्धमासाः ॥२१॥ संवत्सरस्यैवाप्त्यै ॥२२॥ एवं नु$^4$ यदि पूर्वया
द्वारा राजानं प्रपादयेयुः$^5$ ॥२३॥ यद्यु वा अपरया ॥२४॥ तेनैव होतानुसमियात्$^6$ ॥२५॥
आत्मा वै यज्ञस्य होता ॥२६॥ प्राणः सोमः ॥२७॥ नेत् प्राणादात्मानमपादधानीति ॥२८॥
उत्तरतो दक्षिणा तिष्ठन् परिदधाति ॥२९॥ यशो$^7$ वै सोमो राजान्नाद्यम् ॥३०॥ अमृत एव$^8$
तदर्वागात्मन् यशो धत्ते$^9$ यशो धत्ते ॥३१ ॥६॥

---

पादटिप्पणी (पृ. ४६):

$^1$ IO. तस्मात् $^2$ L. P. प्रवर्ती $^3$ IO. P. प्रपन्नायाह $^4$ L. तु $^5$ L. P. प्रपादयन्ति
$^6$ L. (var.) होता न समियात् $^7$ L. P. यश उ $^8$ L. wrongly states that IO. reads अमृतमेव
$^9$ L. P. add अर्वागात्मन्

इति प्रथमदशके नवमोऽध्यायः

---

[पृष्ठम् ४७]

वज्रो वा एष यद् यूपः ॥१॥ तद् यदुपवस्यथे यूपमुच्छ्रयन्ति ॥२॥ वज्रेणैव तद् यजमानस्य
पाप्मानमपघ्नन्ति ॥३॥ स नापनत इव स्यात् ॥४॥ अशनायतो वा एतद् रूपम् ॥५॥ अभिनत
इवोदरेण ॥६॥ अथाहवनीयं पुनरभ्यावृत्तः$^1$ ॥७॥ तद् वै सुहितस्य रूपम् ॥८॥ अनशना-
युका हास्य भार्या भवन्ति$^2$ य एवंरूपं यूपं$^3$ कुरुते ॥९॥ पालाशं ब्रह्मवर्चसकामः कुर्वीत
॥१०॥ बैल्वमन्नाद्यकामः ॥११॥ खादिरं स्वर्गकामः ॥१२॥ त्र्यरत्निः स्याल्लोकानां रूपेण
॥१३॥ चतुररत्निः पशूनां रूपेण ॥१४॥ पञ्चारत्निः पङ्क्ते रूपेण ॥१५॥ षळरत्निर्ऋतूनां
रूपेण ॥१६॥ सप्तारत्निश्छन्दसां रूपेण ॥१७॥ अष्टारत्निर्गायत्र्यै रूपेण ॥१८॥ नवारत्नि-
र्बृहत्यै रूपेण ॥१९॥ दशारत्निविराजो रूपेण ॥२०॥ एकादशारत्निस्त्रिष्टुभो रूपेण ॥२१॥
द्वादशारत्निर्जगत्यै रूपेण ॥२२ ॥१॥

---

पादटिप्पणी (खण्ड १):

$^1$ P. ॰भ्यावृतः $^2$ L. P. भवति; L. (var.) भवन्ति $^3$ P. omits

---

एता मात्राः संपदो यूपस्य ॥१॥ तासामेकां संपदमभिसंपाद्य यूपं कुर्वीत ॥२॥ तदु
वा आहुर्न मिनेद्$^1$ यूपम् ॥३॥ अपरिमित एव स्यात् ॥४॥ मितं ह वै मितेन जयति$^2$
॥५॥ अमितममितेन ॥६॥ अपरिमितस्यावरुद्ध्यै$^3$ ॥७॥ यत्रैव मनसा बेलां मन्येत $^4$तत्
कुर्वीत$^4$ ॥८॥ तद् यूपस्य च वेदेश्चेति ह स्माह ॥९॥ प्रजापतिर्वै मनः ॥१०॥ यज्ञ उ
वै प्रजापतिः ॥११॥ स्वयं वै तद् यज्ञो यज्ञस्य जुषते ॥१२॥ यन्मनो$^5$ मनसः ॥१३॥
वाजपेययूप एवावधूतः सप्तदशारत्निः ॥१४॥ सोऽष्टादशारत्निर्भवति ॥१५॥ सर्वेषामेव
कामानामाप्त्यै$^6$ ॥१६॥ अथैनं$^7$ प्रणेनिजति ॥१७॥ तद् यदेवेदं$^8$ परशुना क्रूरीकृत इव
तष्ट इव भवति ॥१८॥ तदेवास्यैतदाप्याययति तद् भिषज्यति ॥१९॥ अथैनमभ्यनक्ति
॥२०॥ तद् या$^9$ एवेमाः पुरुष$^{10}$ आपः ॥२१॥ ता एवास्मिंस्तद् दधाति ॥२२॥ स्वभ्यक्तं
स्वयमेव यजमानः कुर्वीत ॥२३॥ तथा ह यजमानोऽनुरुक्म इव भवति$^{11