सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
संग्रह पर लौटें

काश्यप संहिता (वृद्ध जीवकीय तन्त्र व विद्योतिनी हिन्दी टीका सहित)

Kashyapa Samhita Hindi

महर्षि काश्यप / जीवक (टीकाकार: श्री सत्यपाल भिषगाचार्य) द्वारा

स्रोत: Kashyapa Samhita (Vriddha Jivakiya Tantra) with Vidyotini Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished942 पृष्ठ

५७० काश्यपसंहिता वा वृद्धजीवकीयं तन्त्रम्

विषयपृ.पं.विषयपृ.पं.
निरूहयोग्या नरा:२२३७दत्तनस्यस्य हित आहारो विहारश्च२४२१
बस्तिकर्मप्रशंसा२२३९क्रियासिद्धिः ५ ।
त्रिलक्षणा सिद्धिः २ ।पञ्चकर्मणि अजीर्णमैथुनयानोच्चैर्भाष्यादिवा-
पञ्चकर्मसु त्रिविधयोगलक्षणान्यवेक्षेत२२४१२स्वापातिच-ङ्क्रमणस्थानासात्म्यादिव-
विशोधनं कदा देयम्२२५१र्जनोपदेशः२४२११
विरेचनगुणा:२२५४अजीर्णादिसेवनजा व्यापदस्तासां चिकित्सा
दुर्दान्तलक्षणम्२२५६च२४३१
अतिवान्तलक्षणम्२२५९वर्जिता बस्तयः२४३५
सम्यग्विरिक्तलक्षणम्२२६१बस्तिप्रणेतृदोषजा व्यापदस्तासां चिकित्सा
दुर्विरिक्तस्य लक्षणम्२२६५च२४३६
नस्यभेदा:२२६७बस्तिकर्मीया सिद्धिः ६ ।
नस्यस्य समहीनातियोगलक्षणानि२२६१०बस्तिकर्मणोऽयोगातियोगलक्षणं२४५६
स्वनुवासितलक्षणम्२२७३तच्चिकित्सा च
दुरुनुवासितलक्षणम्२२७४भृशमुत्पीडितबस्तेर्व्यापदस्तच्चिकित्सा च२४६३
सम्यङ्निरूढलिङ्गानि२२७६पञ्चकर्मीया सिद्धिः ७ ।
दुर्निरूढलक्षणम्२२८१पञ्चकर्मविषये जीवकस्य प्रश्नाः२४८३
अतिनिरूढलक्षणम्२२८३वमनानर्हा रोगाः२४८४
कर्मबस्तिलक्षणम्२२८४वमनार्हा रोगा रोगिणश्च२४८७
वमनविरेचनीया सिद्धिः ३ ।विरेचनार्हा रोगाः२४९३
वमनौषधपानविधि:२२८९अविरेच्याः२४९६
वमनस्य वेगसंख्यया हीनमध्योत्तमविभाग:२२९४शिरोविरेचनार्हा रोगाः२५०१
वमनान्तरं कर्तव्य उपचार:२२९५स्नेहननस्ययोग्याः२५०३
बालरोगे शिशुधात्र्योरुभयोरपि संशोधनोपदेश:२३११अनुवासनार्हाः२५०७
विरेचनौषधदानविधि:२३२६अनुवासनायोग्याः२५१२
उत्तमवमनविरेचनयोर्लक्षणम्२३३१निरूहणार्हाः२५१३
वमनविरेचनयोर्व्यापदस्तच्चिकित्सा च२३४३अनिरूह्याः२५१४
नस्तःकर्मीया सिद्धिः ४ ।निरूहानुवासनयोः प्रमाणम्२५१६
नस्यभेदा:२३८५लङ्घनीया रोगाः२५२१
नस्यदानविधि:२३८६बृंहणीया रोगाः२५२२
प्रधमनावपीडनयोर्विधि:२३८१३मङ्गलसिद्धिः ८ ।
नस्यदाने परिहार्याणि२३९३गृहस्थ्यैर्मङ्गलान्येव सेव्यानि२५२८
परिहार्याण्यपरिहरतो व्यापदस्तासां२३९५अनुवासननिरूहयोर्लक्षणम्२५२१०
चिकित्सा चअनुवासनार्थं शैशुकः स्नेहः२५३१

विषयानुक्रमणिका

५७१

विषयपृ.पं.विषयपृ.पं.
कतिपयनिरूहयोगाः२५३७धूपाभिमन्त्रणम्२६०१२
कल्पस्थानम् ८ ।लशुनकल्पाध्यायः ५ ।
धूपकल्पाध्यायः ४ ।लशुनविषये जीवकस्य प्रश्नाः२६२३
कतिपयधूपयोगाः२५५१कश्यपस्योत्तरम्२६२७
कौमारो धूपः२५५५लशुनस्य प्रागुत्पत्तिः२६२८
अपस्मारग्रहापहो धूपः२५५८लशुनस्य रसविपाकगुणाः२६३१
माहेश्वरः धूपः२५५१०लशुनप्रयोगानर्हाः२६४१२
आग्नेयः धूपः२५६१लशुनप्रयोगाईः कालः२६५६
भद्रङ्करः धूपः२५६३लशुनप्रयोगविधिः२६५७
रक्षोघ्नः धूपः२५६६लशुनप्रयोगे वर्ज्यानि२६६१४
प्रेतनिवारणः धूपः२५६८लशुनोपद्रवप्रतीकारः२६७१६
दशाङ्ग धूपः२५६११कतिपयलशुनकल्पाः२७०२
मोहः धूपः२५६१४गन्धमहन्नाम लशुनकल्पः२७१७
वारुणः धूपः२५६१६कटुतैलकल्पाध्यायः ६ ।
चतुरङ्गिकः धूपः२५७१प्लीहरोगे कटुतैलकल्पः२७३३
नन्दकः धूपः२५७३प्लीहरोगे हितो विहारः२७५१
कर्णधूपः२५७५प्लीहोदरहराः कतिपयोगाः२७५३
श्रीधूपः२५७७षट्कल्पाध्यायः ७ ।
ग्रहघ्नधूपः२५७९बालानामक्षिरोगोपशमनविषये जीवकस्य प्रश्नाः२७६१
पुण्यो धूपः२५७११कश्यपस्योत्तरम्२७६३
शिशुकः धूपः२५७१३अक्षिरोगे चक्षुष्याकल्पः२७६४
ब्राह्मधूपः२५८१पुष्पक-रोचना-रसाञ्जन-कतकफलानां कल्पाः२७७११
प्रतिधूपाः२५८३चक्षुष्या-रोचना-पुष्पक-रसाञ्जन-कतकफलानां गुणाः२७८४
अरिष्टो धूपः२५८७पञ्चेन्द्रियविवर्धनं पाञ्चभौतिकं तैलं२७८११
अपस्मारनाशनो धूपः२५८९शतपुष्पाशतावरीकल्पाध्यायः ८ ।
सर्वरोगहरः धूपः२५८१०शतपुष्पाशतावरीकल्पविषये जीवकस्य प्रश्नाः२८०३
गणधूपः२५९१कश्यपस्योत्तरम्२८०४
स्वस्तिको धूपः२५९२शतपुष्पागुणाः२८०५
ग्रहनाशनाः पञ्च धूपाः२५९३शतावरीगुणाः२८०७
गृहधूपः२५९५शतपुष्पाशतावरीकल्पार्हाः२८०९
धूपानामुपयोगः२५९६शतपुष्पाकल्पाः२८०१३
धूपनिर्माणविधिः२५९८
धूपभेदाः२६०१
धूपानां प्रागुत्पत्तिः२६०३

५७२ काश्यपसंहिता वा वृद्धजीवकीयं तन्त्रम् अष्टज्वरचिकित्सितोत्तराध्यायः १९]

विषयपृ.पं.विषयपृ.पं.
शतावरीकल्पाः२८२४विशेषकल्पाध्यायः ११ ।
रेवतीकल्पाध्यायः ९ ।सन्निपातज्वरविषये जीवकस्य प्रश्नाः३१९३
रेवत्याः प्रागुत्पत्तिः२८२८कश्यपस्योत्तरम्३२०१
कथंभूतां स्त्रियं जातहारिणी सज्जते२८५११सन्निपातज्वरहेतवः३२०२
कथंभूतानमनुष्याञ्जातहारिण्याविशति२८७१सन्निपातज्वरस्य दुश्चिकित्स्यत्वम्३२०८
जातहारिण्याविष्ठायाः स्त्रिया लक्षणानि२८९४सन्निपातज्वरस्य पूर्वरूपाणि३२१३
जातहारिण्या भेदास्तेषां लक्षणानि च२८९११सन्निपातज्वरस्य भेदास्तेषां लक्षणानि च३२१४
कस्यामवस्थायां जातहारिण्याविशति२९४१सन्निपातज्वरे शीतलघृतयोर्निषेधः३२७१
याः स्त्रिय आविश्य जातहारिण्यन्यां-<br>स्त्रियं प्रविशति तासां वर्णनम्२९४५सन्निपातज्वरे को दोष आदावुपक्रम्य इत्यत्र<br>विचारः३२७८
तिरश्च्या जातहारिण्या वर्णनम्२९६१संनिपातज्वरे क्षौद्रनिषेधः३२८७
जातहारिणीग्रस्तस्य शिशो रूपाणि२९९३संनिपातज्वरे प्रारम्भोपक्रमाः३२८११
प्रजावरणबन्धविधिः३००२संनिपातज्वरे लङ्घनम्३२९१
भोजनकल्पाध्यायः १० ।संनिपातज्वरे स्वेदनम्३२९७
भोजनविषये जीवकस्य प्रश्नाः३०४१संनिपातज्वरे तृष्णाप्रशमनाय पानीयम्३३१२
बुभुक्षितपिपासितयोर्लक्षणानि तत्रोपचारः३०५१संनिपातज्वरे पेयायूषरसादिविधानम्३३१८
तृष्णाया निदानम्३०५१३संनिपातज्वरे विरेचनम्३३३१
अपतर्पितस्य लिङ्गानि३०६१संनिपातज्वरे कषाययोगाः३३३३
मन्दाशितस्य लिङ्गानि३०६३संनिपातज्वरे उरःक्षतोपद्रवलक्षणम्३३५१
अत्यशितमन्दाशितयोश्चिकित्सा३०६५संनिपातज्वरे पित्तप्रकोपोपचिकित्सा३३५५
सम्यग्भुक्तवतो लक्षणानि३०६७संनिपातज्वरे कटुकं सर्पिः३३५९
भोजनपानकालौ३०६११निवृत्तसन्निपातो यथा रक्ष्यः३३६५
भोज्यानुपूर्वीवर्णनम्३०६१२सन्निपातस्यासाध्यलक्षणम्३३७१
येषां शीतं जलं पथ्यम्३०८११निवृत्तसन्निपातस्य हित आहारो विहारश्च३३७३
येषु देशेषु यद्यत् सात्म्यं तद्देशवासिनस्तैरेव<br>भोज्यैरुपक्रम्याः३०९५सन्निपातज्वरे वर्जनीयानि३३७११
पेयाया गुणाः३१०१४सन्निपातज्वरे पथ्यान्यन्नपानानि३३८१
आमाशयवर्णनम्३११५संहिताकल्पाध्यायः १२ ।
येषां मांसरसो हितः, येषां चाहितः३११७काश्यपसंहितायाः स्थानाध्यायनिरूपणम्३३९१
तक्रगुणाः३१११५एतत्तन्त्राध्ययनफलम्३३९१२
मण्डयूषयोर्गुणाः३१२३रोगाणां प्रागुत्पत्तिः३४०१
यवागूगुणाः३१३११अस्य तन्त्रस्य प्रतिसंस्कारेतिहासः३४०७
क्षीरगुणाः३१४१खिलस्थानम् ९ ।
इक्षुरसगुणाः३१७५विषमज्वरनिर्देशीयाध्यायः १ ।
विषमज्वरविषये जीवकस्य प्रश्नाः३४२३

विषयानुक्रमणिका

५७३

विषयपृ.पविषयपृ.प
कश्यपस्योत्तरम्३४२९ज्वरे विपरीतप्रकृतौ सति सुखसाध्यत्वम्३५९३
समविषमज्वयोर्लक्षणम्३४३१केषां शमनं केषां च शोधनं हितम्३५९६
विषमज्वरस्य निदानपूर्विका संप्राप्तिः३४३४शमनशोधनयोर्लक्षणम्३५९१०
विषमज्वरलक्षणम्३४४१शमनीयानि द्रव्याणि३६०३
विषमज्वरस्य पुनः पुनरभ्यागमने हेतुः३४४५शोधनानि३६०६
सततकान्येद्युष्कतृतीयकचतुर्थकानां लक्षणानि३४५६शमनशोधनानि द्रव्याणि३६०९
चतुर्थकज्वरे दैवव्यपाश्रयचिकित्सा३४६७दोषोपशमलक्षणम्३६०१३
पञ्चमादिदिने विषमज्वरानभ्यागमने हेतुः३४८१संक्षेपतश्चिकित्सोपदेशः३६१२
मोक्षकाले ज्वराभिवर्धने हेतुः३४८५चिकित्सा कथं विधेया३६१४
ज्वरविसृष्टौ हेतुः३४९२आर्षप्रयोगास्तथैव प्रयोक्तव्याः, तत्राविज्ञाय प्रक्षेपापचयौ न विधेयौ३६१७
शीतपूर्वदाहपूर्वज्वरयोर्हेतुः३४९३वयःशरीराद्यवेक्ष्य मात्रा विधेया३६२१
ज्वरे शिरोभितापे पादशैत्ये च हेतुः३५०१०भैषज्योपक्रमणीयाध्यायः ३ ।
ज्वरे उष्णोपक्रमे हेतुः३५११भैषज्योपक्रमादिविषये जीवकस्य प्रश्नाः३६२६
जीर्णविषमज्वरचिकित्सा३५११०कश्यपस्योत्तरम्३६३१८
विषमज्वरे दोषाधिक्येन चिकित्साविशेषः३५२२रोगभेदाः३६४४
विषमज्वरे सामान्यचिकित्सा३५२६शारीरव्याधिहेतवः३६४७
विशेषनिर्देशीयाध्यायः २ ।मानसव्याधिहेतवः३६४८
सर्वज्वरचिकित्साविषये जीवकस्य प्रश्नाः३५४३शारीरमानसरोगयोः प्रतीकारः३६५१
कश्यपस्योत्तरम्३५४६निजागन्तुभेदेन रोगद्वैविध्यम्३६५३
अवस्थायां प्रयुक्तभेषजस्य गुणकारित्वम्३५४८औषधभेदाः, तल्लक्षणं च३६५८
कस्मिञ्ज्वरे वमनं न देयम्३५४९कषायशब्दनिरुक्तिः३६६३
कस्मिञ्ज्वरे वमनं न देयम्३५४१२कीदृशं भेषजं राजार्हं भवति३६६७
ज्वरे शिरोविरेचनम्३५५१सप्तविधकषायभेदास्तेषां लक्षणानि च३६६११
ज्वरे दोषबलाबलभेदेन चिकित्साभेदः३५५३दशौषधकालाः३६७९
आमज्वरस्य लिङ्गानि३५५८कस्यामवस्थायां केषु च भेषजं न प्रयोज्यम्३६९५
निरामज्वरस्य लिङ्गानि३५५११ऊनद्वादशवर्षाणामेकान्तेन भेषजदाननिषेधः३६९१०
बहिर्मार्गगतज्वरलक्षणं तत्र चिकित्सा च३५६१कीदृशं भेषजं न योज्यम्३७०२
दोषदुर्बलौषधदुर्बललक्षणानि चिकित्सा च३५६४कीदृशं भेषजमवचार्यम्३७०५
ज्वरापहो लंघनादिक्रमः३५७७औषधदानविधिः३७०९
ज्वरे कषायः कदा देयः३५७९पीतौषधेन वर्ज्यानि३७०१२
ज्वरे संशमनम्३५८४जीर्यमाणभेषजलिङ्गानि३७११
ज्वरे सर्पिः३५८६अन्नकालस्य लक्षणम्३७१३
ज्वरे विरेचनम्३५८१०त्रिविधवयोभेदाः३७१५
ज्वरे निरूहानुवासनौ३५९१

५७४ काश्यपसंहिता वा वृद्धजीवकीयं तन्त्रम्

विषयपृ.पविषयपृ.प
वयोभेदेन भेषजमात्राभेदः३७२१ओदनदोषाः३८४१२
भेषजमात्रानिर्णयेऽग्न्यृतुसात्म्यादीन्यप्यवेक्षेत३७४१४यवागूसाधनपरिभाषा३८५१
योगज्ञस्य भिषजः प्रशंसा३७५३यवागूदोषाः३८५४
तीक्ष्णमृदुमध्यौषधयोग्या नराः३७६४विविधरोगेषु यवागूविधानम्३८५८
यूषनिर्देशीयाध्यायः ४ ।भोज्योपक्रमणीयाध्यायः ५ ।
आहारप्रशंसा३७७४आहारगुणाः३८७९
आहारभेदाः३७८३भोजनविधिः३८७१२
आहारगुणः३७८८आरोग्यलिङ्गानि३८८५
यूषगुणाः३७९५अन्नकालाः३८९१
यूषनिरुक्तिः३७९९भोजनविधिनोपभुञ्जतो गुणाः३८९२
यूषयवाग्वोर्लक्षणम्३७९११मधुरादिरससात्म्यताया गुणा दोषाश्च३९२८
यूषभेदाः३७९१३घृतक्षीरतैलमांससात्म्यताया गुणाः३९३३
यूषरागखाडवपानकानां लक्षणम्३८११भोजनोपकल्पना३९३९
वातरोगे हिता यूषाः३८१३असम्यक्परिपाकहेतवः३९४६
क्वाथकल्कयोः पर्यायाः३८१८समशनस्य लक्षणम्३९५१
मुद्गयूषः३८११०अध्यशनस्य लक्षणम्३९५१
विरसिकायूषः३८११२प्रमृताशनस्य लक्षणम्३९५२
रोचनयूषः३८११३विषमाशनस्य लक्षणम्३९५२
दाडिमयूषः३८११३विरुद्धाशनस्य लक्षणम्३९५३
धात्रीयूषः३८११४अजीर्णाशनस्य लक्षणम्३९५३
चित्रकयूषः३८११५अत्यशनस्य लक्षणम्३९५४
मूलकयूषः३८११७चतुर्विंशतिभोजनोपकल्पनाः केषु योज्याः३९५६
पञ्चकोलयूषः३८२२रसदोषविभागीयाध्यायः ६ ।
धान्ययूषः३८२४रसदोषविभागज्ञस्य भिषजः प्रशंसा३९६१
कुलत्थयूषः३८२८दोषभेदतो व्याधीनां द्विषष्ठिधा कल्पना३९६३
फलयूषः३८२१०रसानां त्रिषष्ठिधा कल्पना३९८३
पुष्पयूषः३८२१२दोषभेदानवेक्ष्य रसा योज्याः३९९३
पत्रयूषः३८३१कफजे व्याधौ कटुतिक्तकषायाः क्रमशो योज्याः४००३
वल्कलयूषः३८३३पित्तजे व्याधौ तिक्तस्वादुकषायाः क्रमशो योज्याः४००८
पल्लवयूषः३८३५वातजे व्याधौ लवणाम्लकषायाः क्रमशो योज्याः४००१२
काम्बलिकयूषः३८३१०
महायूषः३८३१४
मूलकयूषः३८४४
ओदनगुणाः३८४११

विषयानुक्रमणिका ५७५

पृ.पपृ.प
पूर्वोक्तरसप्रविचारणाया ज्वरे<br>उदाहरणरूपेण प्रयोगदर्शनम्४०११निरूहगुणाः४३०१
दोषविकल्पानवेक्ष्य रसानां प्रक्षेप्रावकषौँ<br>विधेयौ४०१९सम्यङ्निरूढलिङ्गानि४३०४
पूर्वोक्तद्विषष्टिदोषभेदानां विस्तरतो वर्णनम्४०२३निरूहायोगातियोगलिङ्गानि४३०७
पूर्वोक्तद्विषष्टिरसभेदानां विस्तरतो वर्णनम्४०४१४निरूढस्यानुवासनप्रयोगः४३०९
संशुद्धिविशेषणीयाध्यायः ७ ।अनुवासनगुणाः४३१५
संशोधनमधिकृत्य षट्सु ऋतुषु दोषाणां<br>संचयप्रकोपोपशमवर्णनम्४०७९अनुवासनार्थं फलतैलम्४३२१
हेत्वीरितदोषस्य शीघ्रोपक्रमोपदेशः४०९३अनुवासनार्थं एरण्डबस्तिः४३२१२
बहुदोषस्य लक्षणम्४१०१अनुवासनमात्राः४३३१
बहुमध्याल्पबलेषु दोषेषु चिकित्साविशेषः४१०४निरूहमात्रा४३४१
स्नेहनगुणाः४१११प्रधानमध्यावरा मात्राः केषु योज्याः४३४४
स्वेदनगुणाः४११२रक्तगुल्मविनिश्चयाध्यायः ९ ।
शोधनगुणाः४११४रक्तगुल्मविषये जीवकस्य प्रश्नाः४३४११
शोधनविधिः४१३१कश्यपस्योत्तरम्४३५१४
शुद्धस्यान्नसंसर्जनक्रमः४१३९गर्भाशयस्य रजस उत्पत्तेश्च वर्णनम्४३५१७
वमनविधिः४१४११रक्तगुल्मस्य संप्राप्ति४३६१०
विरेचनविधिः४१७२रक्तगुल्मस्य लक्षणानि४३७९
प्रधानमध्यमावरशुद्धिलक्षणम्४१७९रक्तगुल्मस्य निरुक्तिः४३८५
वमनविरेचनयोर्व्यापदस्तासां चिकित्सा च४१७११रक्तगुल्मे गर्भसमानलक्षणोत्पत्तौ हेतुः४३९१
कथंभूतं भेषजं सम्यक्शुद्धिमावहति४१९१२रक्तगुल्मे कालप्रकर्षे हेतुः४३९१०
बस्तिविशेषणीयाध्यायः ८ ।रक्तगुल्मस्य दशममासात्परमुपक्रम्यत्वे हेतुः४४०१
बस्तिकर्मणः प्रशंसा४२०७रक्तगुल्मगर्भयोर्विशिष्टलक्षणानि४४०४
बस्तिकर्मणस्त्रयो भेदास्तेषां लक्षणानि च४२१५रक्तगुल्मगर्भयोर्निश्चयं विधायैव चिकित्सा<br>विधेया४४१३
चतुर्भद्राख्यश्रुतार्थो बस्तिकल्पः४२३१०पूर्णे प्रसवकाले प्रवर्तमानरक्तनिवारणनिषेधः४४२५
अयुग्मबस्तिदानोपदेशः४२४५रक्तगुल्मे चिकित्सासूत्रम्४४२८
बस्तिकर्मसाध्या रोगाः४२४१०रक्तगुल्मे वर्ज्यानि४४३१
निरूहप्रणिधानविधिः४२५१रक्तगुल्मोपद्रवाः४४३२
निरूहबस्तिप्रमाणोत्कर्षापकर्षविधिः४२६८रक्तगुल्मस्य शैथिल्यकरण- भेदनार्थं<br>चिकित्सा४४३३
कथंभूतं निरूहमुपकल्पयेत्४२८१अन्तर्वलीचिकित्सिताध्यायः १० ।
अतोऽन्यथाप्रयोगे व्यापदः४२८४अन्तर्वत्नीचिकित्सितोपक्रमः४४५३
कथंभूतो बस्तिः प्रशस्यते४२९९गर्भिण्या ज्वरस्य विशेषतः कष्टकारकत्वम्४४५५
गर्भिण्या ज्वरस्य निदानम्४४५७

५९ का. सं.

५७६ काश्यपसंहिता वा वृद्धजीवकीयं तन्त्रम्

विषयपृ.पविषयपृ.प
गर्भिणीज्वरस्य चिकित्सासूत्रम्४४५१०त्रिविधदेशभेदेन सूतिकोपक्रमे विशेषः४६७८
तरुणे गर्भे अभ्यङ्ग-शिरोविरेक-धूमपान-स्वेद-वमन-स्रंसनास्थापनानुवासननिषेधः४४७२सूतिकाज्वरस्य निदानम्५६९१
गर्भिण्याः वातज्वरे हिता योगाः४४८६सूतिकाज्वरस्य दुरुपक्रमत्वे हेतुः४६९७
गर्भिण्या पित्तज्वरे हिता योगाः४४९१०वातजादिभेदेन सूतिकाज्वरस्य लक्षणानि४७०१०
गर्भिण्याः श्लेष्मज्वरे हिता योगाः४५०७स्तन्यागमोत्थज्वरस्य लक्षणम्४७११०
गर्भिण्याः संसृष्टज्वरे हिता योगाः४५०१०सूतिकाया आगन्तुज्वरलिङ्गानि४७२१
मद्यपाया गर्भिण्याश्चिकित्सा४५१६सूतिकाज्वरे अवस्थाभेदेनोपक्रमः४७३९
गर्भिण्या अतिसारे चिकित्सा४५१११वातजे सूतिकाज्वरे चिकित्सा४७४११
गर्भिण्या परिकर्तिकायां चिकित्सा४५५७पित्तजे सूतिकाज्वरे चिकित्सा४७६१०
गर्भिण्या मुखपाके चिकित्सा४५६१कफजे सूतिकाज्वरे चिकित्सा४७८९
गर्भिण्या आक्षेपाकपतानकयोश्चिकित्सा४५६५सन्निपातजे सूतिकाज्वरे चिकित्सा४७९१४
गर्भिण्या छर्द्यां चिकित्सा४५७३जातकर्मोत्तराध्यायः १२ ।
गर्भिण्या कामलायां चिकित्सा४५८३प्रथमे मासि शिशोः सूर्योदयस्य दर्शनोपस्थापनं प्रदोषे चन्द्रमसश्च४८३३
गर्भिण्या हृद्रोगे चिकित्सा४५८५चतुर्थे मासि शिशोः अन्तर्गृहान्निष्क्रमणविधिः४८३५
गर्भिण्या कासे चिकित्सा४५८११षष्ठे मासि भूमावभ्यासार्थं सकृदुपवेशनविधिः४८३१२
गर्भिण्या दोषभेदेन जायमानेषु कासेषु चिकित्सा४५८१२शिशोश्शिरोपवेशननिषेधः४८५१
गर्भिण्या श्वासरोगे चिकित्सा४५९३षष्ठे मासि शिशोः फलप्राशनम्४८५८
गर्भिण्या ऊर्ध्ववाते चिकित्सा४५९१०जातदन्तस्य दशमे मासि अन्नप्राशनविधिः४८५९
गर्भि ङ्कायां चिकित्सा४५९११बालानाम्नदानविधिः४८७१
गर्भिण्या मूत्रग्रहेषु चिकित्सा४५९१४कुक्कुणकचिकित्साध्यायः १३ ।
गर्भिण्या चतुर्थादिमासेषु जायमानरोगचिकित्सा४६०३कुक्कुणकस्य निदानम्४८७९
गर्भिण्या विषाबाधाचिकित्सा४६१३कुक्कुणकस्य लिङ्गानि४८८८
गर्भिण्य अरिष्टालिङ्गानि४६११०कुक्कुणकस्य चिकित्सा४८८१२
गर्भिण्य हितो विहारः४६३१२विसर्पचिकित्सिताध्यायः १४ ।
सूतिकोपक्रमणीयाध्यायः ११ ।विसर्पविषये वृद्धजीवकस्य प्रश्नाः४९६३
चतुःषष्टिर्दुब्भजातामयाः४६४११कश्यपस्योत्तरं४९७३
सूतिकोपक्रमेऽप्रमत्तेन भवित यम्४६६१विसर्पस्य प्रागुत्पत्तिः४९७४
सूतिकाया उदरे पीडनपूर्वकं पट्टवेष्टनम्४६६५विसर्पस्य निरुक्तिः४९७६
सूतिकायाः स्वेदनम्४६६९विसर्पस्य निदानम्४९७७
सूतिकायाः धूपनम्४६७१विसर्पस्य भेदाः४९८१
सूतिकायाः अन्नपानविधिः४६७२विसर्पे रक्तावसेकवस्य परमौषधत्वम्४९८३
विसर्पस्य वातजादिभेदेन लक्षणानि४९८६

विषयानुक्रमणिका

<div align="right">५७७</div>
विषयपृ.पविषयपृ.प
विसर्पस्य सामान्यचिकित्सा४९९१शोथानां सामान्यचिकित्सा५२१९
वातजविसर्पस्य चिकित्सा४९९४वातिकशोथस्य चिकित्सा५२४६
पैत्तिकविसर्पस्य चिकित्सा५०१७पैत्तिकशोथस्य चिकित्सा५२५११
श्लैष्मिकविसर्पस्य चिकित्सा५०४११कफजशोथस्य चिकित्सा५२६१३
संसर्गजविसर्पस्य चिकित्सा५०६११आगन्तुकशोथस्य चिकित्सा५२९६
चर्मदलचिकित्सिताध्यायः १५ ।शोथोपद्रवाः चिकित्सा५२९७
चर्मदलविषये वृद्धजीवकस्य प्रश्नाः५०७५शूलचिकित्सिताध्यायः १८ ।
कश्यपस्योत्तरम्५०८३शूलस्य निदानपूर्विका संप्राप्तिः५३०३
चर्मदलस्य निदानम्५०८४शूलस्य वातजादिभेदेन लिङ्गानि५३०७
महतां चर्मदलासंभवे हेतुः५०८७वातिशूलस्य चिकित्सा५३०११
चर्मदलभेदाः५०८९पैत्तिकशूलस्य चिकित्सा५३१४
वातिकचर्मदलस्य निदानसंप्राप्तिपूर्वकं लक्षणम्५०९१श्लैष्मिकशूलस्य चिकित्सा५३११२
पैत्तिकचर्मदलस्य निदानसंप्राप्तिपूर्वकं लक्षणम्५०९६शूले घृततैल्योः५३३७
श्लैष्मिकचर्मदलस्य निदानसंप्राप्तिपूर्वकं लक्षणम्५१०१शूले बस्तियोगाः५३४८
सान्निपातिकचर्मदलस्य निदानसंप्राप्तिपूर्वकं लक्षणम्५१०७अष्टज्वरचिकित्सितोत्तराध्यायः १९ ।
चर्मदलस्य साध्यासाध्यत्वविचारः५१०११वातज्वरहरा योगाः५३६७
वातिकचर्मदलस्य चिकित्सा५१११वातश्लेष्मज्वरहरा योगाः५३८११
पैत्तिकचर्मदलस्य चिकित्सा५१११२ज्वरे दोषविशेषेण चिकित्साविशेषः५४०१
श्लैष्मिकचर्मदलस्य चिकित्सा५१२१०सन्निपातज्वरचिकित्सा५४०५
अम्लपित्तचिकित्सिताध्यायः १६ ।मधुन उष्णयोगनिषेधः५४३२
अम्लपित्तस्य निदानपूर्विका संप्राप्तिः५१४३क्षीरगुणविशेषीयाध्यायः २० ।
अम्लपित्तस्य लक्षणम्५१५५क्षीरभेदाः५४४४
अम्लपित्तस्य चिकित्सा५१६१क्षीरसामान्यगुणाः५४४७
अम्लपित्तस्य उपद्रवाः५१८१०गोक्षीरगुणाः५४५३
शोथचिकित्सिताध्यायः १७ ।महिषीक्षीरगुणाः५४६१३
शोथस्य निदानम्५१९४अजाक्षीणगुणाः५४७१
शोथस्य भेदाः५१९९उष्ट्रीक्षीरगुण५४७४
शोथानां वातजादिभेदेन लिङ्गानि५२०२पानीयगुणविशेषीयाध्यायः २१ ।
शोथानां असाध्यलिङ्गानि५२१८हंसोदकगुणाः५४८१
ऋतुभेदेनोदकगुणाः५४८४
अप्रशस्तं जलं५४९१
आन्तरिक्षजलगुणाः५४९३
देशभेदेन नदीगुणाः५४९६

५७८ काश्यपसंहिता वा वृद्धजीवकीयं तन्त्रम्

विषयपृ.पविषयपृ.प
औद्भित्पदिजलगुणाः५४९९नानाविधपशुपक्षिणां५५४२
पानार्हं जलं५५०१नानाविधजलचरमांसगुणाः५५६३
पानायोग्यं जलं५५०३मांसवर्गेषु श्रेष्ठाः प्राणिनः५५७५
भक्तादिमध्यान्तपीतजलगुणाः५५०१२शरीरावयवेषु गुरुलघुत्वम्५५७९
शृतशीतजलगुणाः५५११अवस्थाविशेषेण गुरुलघुत्वम्५५८१
ऋतुभेदे पेयं जलं५५१७शरीर-भोजन-देशादिविशेषेण५५८४
मांसगुणविशेषीयाध्यायः २२ ।देशसात्म्याध्यायः २३ ।
मांससामान्यगुणः५५२३मध्यदेशः, तज्जानां सात्म्यं च५५९३
मांसरसगुणाः५५२८पूर्वदेशाः, तज्जानां सात्म्यं च५५९८
संस्कारविशेषेण मांसगुणाः५५३६दक्षिणदेशाः, तज्जानां सात्म्यं च५६०३

CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

CC-0. JK Sanskrit Academy, Jammmu. Digitized by S3 Foundation USA

॥ अन्य महत्त्वपूर्ण ग्रन्थ ॥

  • अष्टाङ्गहृदयम्। अरुणदत्त कृत। सटिप्पण 'सर्वाङ्गसुन्दरी' तथा हेमाद्रिकृत 'आयुर्वेदरसायन' व्याख्या सहित। सम्पा. वैद्य हरिशास्त्र पराड़कर। (का. 315)
  • सुश्रुत संहिता। श्रीडल्हणाचार्य विरचित निबन्धसंग्रहव्याख्या सहित। सम्पादक - यादवजीत्रिक्रमजी आचार्य (का. 316)
  • चरक संहिता - महर्षि पुनर्वसुनोपदिष्टा, तच्छिष्येणाग्निवेशेन प्रणीता, चरकदृढ़बलाभ्यां प्रति संस्कृत श्री चक्रपाणिदत्त विरचितया आयुर्वेद दीपिका व्याख्या संवलिता। आचार्योपाह्वेन त्रिक्रमात्मजेन यादवशर्मणा संशोधिता (MIS 54)
  • शार्ङ्गधर संहिता। शार्ङ्गधराचार्य प्रणीत। भिषग्वर आढमल्ल विरचित 'दिपिका' प. काशीनाथ वैद्य प्रणीत 'गूढार्थदीपिका' टीका एवं पण्डित परशुराम शास्त्री संशोधित। (MIS 44)
  • माधवनिदानम्। माधवकर कृत। विजयरक्षित तथा कण्ठदत्त कृत 'मधुकोष' संस्कृत टीका तथा ब्रह्मशंकर शास्त्री कृत 'मनोरमा' हिन्दी टीका (का. 159)
  • रसरत्नसमुच्चय। श्री वाग्भट्टाचार्य कृत। संस्कृत मूल, 'रसप्रभा' हिन्दी टीका, टिप्पणीयुक्त। डॉ. इन्द्रदेव त्रिपाठी। (चौ.सं.भ. 12)
  • गदनिग्रहः। सोढ़ल कृत। इन्द्रदेव त्रिपाठी कृत 'विद्योतिनी' हिन्दी टीका। सं. गंगा सहाय पाण्डेय।
    (1-3 भाग) सम्पूर्ण (का. 182)
  • गुणरत्नमाला। भावमिश्र कृत। डॉ. कैलाशपति पाण्डेय एवम् डॉ. अनुग्रह नारायण
    सिंह कृत 'प्रकाश' हिन्दी व्याख्या व सम्पादन। प्राक्कथन आचार्य प्रियव्रत शर्मा कृत (चौ.सं.भ. 63)
  • चरक संहिता। अग्निवेश कृत। चरक एवं दृढ़बल संशोधित। 'चक्रपाणि दत्त' कृत 'आयुर्वेद दीपिका'
    टीका तथा काशीनाथ शास्त्री कृत 'विद्योतिनी' हिन्दी टीका।
    सं.-गंगासहाय पाण्डेय। प्रियव्रत शर्मा कृत भूमिका। (1-2 भाग) सम्पूर्ण (का. 194)
  • द्रव्यगुणसूत्रम्। (Aphorisms on Dravyaguna). डॉ. प्रियव्रत शर्मा कृत स्वोपज्ञभाष्य
    (With English Translation) हिन्दी अनुवाद डॉ. सत्यदेव दूबे (चौ.सं.भ. 1)
  • वनौषधि चन्द्रोदय। चन्द्रराज भण्डारी कृत। (1-10) भाग 2 जिल्द में सम्पूर्ण (का. 161)
  • सुश्रुत संहिता। महर्षि सुश्रुत कृत। अम्बिका दत्त शास्त्री आदि कृत 'आयुर्वेद तत्व
    संदीपिका' हिन्दी टीकादि। पी. एम. मेहता कृत प्रस्तावना। (1-2 भाग) सम्पूर्ण (का. 156)
  • Encyclopaedic Dictionary of Ayurveda. by Dr. Kanjiv Lochan & Dr. P.S. Byadgi (MIS 36)
  • Bhaisajya Ratnavali. Composed by Govinda Das Ji Bhisagratna. Commented upon Dr. Ambika Datta Shastri. Eng. Trans. Dr. Kanjiv lochan and Technically reviewed by Dr. Anand K. Choudhary (Vol. 1-3) Complete (C.S.B. 67)
  • Rasendra Sara Sangrah of Sri Gopala Krishna Bhatt. Text with English Translation 'Parimita Bhodhini' Commentary & Appendix Dr. P. Suresh & Dr. D. Vinaya Kumari Dhannapuneni (C.S.B. 72)
  • Vikriti Vijnana and Roga Vijnana (Ayurvediya). by P.S. Byadgi
    Vol. - I (Vikriti Vijnana) & Vol. - II (Roga Vijnana) (MIS 3)

CHAUKHAMBHA SANSKRIT SANSTHAN, VARANASI (U.P.) INDIA
E-mail : [email protected]

ISBN : 81-86937-67-6