काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

६६ ॥ काशिका ॥ १ ॥ ४ ॥
ति। प्रवृत्तिविघातो वारणम्। यवेभ्यो गां वारयति। यवेभ्यो गां निवर्त्तय-
यति। ईप्सित इति किम्। यवेभ्यो गां वारयति क्षेत्रे॥
अन्तर्द्धौ येनादर्शनमिच्छति ॥ २८ ॥
व्यवधानमन्तर्द्धिः। अन्तर्द्धिनिमित्तं येनादर्शनमात्मन इच्छति तत्का-
रकमपादानसंज्ञं भवति। उपाध्यायादन्तर्द्धत्ते। उपाध्यायान्निलीयते। मा
मामुपाध्यायो द्राक्षीदिति निलीयते। अन्तर्द्धाविति किम्। चौरान्न दिदृक्षते।
इच्छतिग्रहणं किम्। अदर्शनेच्छायां सत्यां सत्यपि दर्शने यथा स्यात्॥
आख्यातोपयोगे ॥ २९ ॥
आख्याता प्रतिपादयिता। उपयोगे नियमपूर्वकं विद्याग्रहणम्। उप-
योगे साध्ये य आख्याता तत्कारकमपादानसंज्ञं भवति। उपाध्यायादधीते।
उपाध्यायादागमयति। उपयोगइति किम्। नटस्य शृणोति॥
जनिकर्त्तुः प्रकृतिः ॥ ३० ॥
जनेः कर्त्ता जनिकर्त्ता। जन्यस्य जन्मनः कर्त्ता जायमानः तस्य या
प्रकृतिः कारणं हेतुः तत् कारकमपादानसंज्ञं भवति। शृङ्गाच्छरो जायते।
गोमयाद्वृश्चिको जायते॥
भुवः प्रभवः ॥ ३१ ॥
कर्त्तुरिति वर्त्तते। भवनं भूः। प्रभवत्यस्मादिति प्रभवः। भूकर्त्तुः प्रभवो
यस्तत्कारकमपादानसंज्ञं भवति। हिमवतो गङ्गा प्रभवति। काश्मीरेभ्यो वि-
तस्ता प्रभवति। प्रथमत उपलभ्यतइत्यर्थः॥
कर्मणा यमभिप्रैति स संप्रदानम् ॥ ३२ ॥
कर्मणा करणभूतेन कर्त्ता यमभिप्रैति तत्कारकं संप्रदानसंज्ञं भवति।
अन्वर्थसंज्ञाविज्ञानाद्ददातिकर्मणेति विज्ञायते। उपाध्यायाय गां ददाति।
माणवकाय भिक्षां ददाति॥ क्रियाग्रहणमपि कर्त्तव्यम्॥ * ॥ क्रियापि यम-
भिप्रैति स संप्रदानम्। श्राद्धाय निगर्हते। युद्धाय संनह्यते। पत्ये शेते। संप्र-
दानप्रदेशाः चतुर्थी संप्रदानइत्येवमादयः॥ कर्मणः करणसंज्ञा वक्तव्या संप्रदा-
नस्य च कर्मसंज्ञा॥ * ॥ पशुना रुद्रं यजते। पशुं रुद्राय ददातीत्यर्थः॥
रुच्यर्थानां प्रीयमाणः ॥ ३३ ॥
रुचिना समानार्था रुच्यर्थाः। अन्यकर्तृको ऽभिलाषो रुचिः। रुच्यर्थानां
धातूनां प्रयोगे प्रीयमाणो यो ऽर्थस्तत्कारकं संप्रदानसंज्ञं भवति। देवदत्ताय
रोचते मोदकः। यज्ञदत्ताय स्वदते पूपः। देवदत्तस्याभिलाषस्य मोदकः
कर्त्ता। प्रीयमाण इति किम्। देवदत्ताय रोचते मोदकः पथि॥