काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

५३६ ॥ काशिका ॥ ६ । १ ॥
चङन्ते ऽन्यतरस्यामुपोत्तममुदात्तं भवति । मा हि चीकरताम् । २ ।
न माङ्योगदित्यटि प्रतिषिद्धे हि चेति निघाते ऽनुपदेशादिति लसार्वधातुकानु-
दात्तत्वे कृते चङ एव स्वरे प्राप्ते पक्षे धात्वकार उदात्तो भवति । उपोत्तमग्रह-
णाद्द्वयोर्न भवति । मा हि दधत् ॥
मतोः पूर्वमात्संज्ञायां स्त्रियाम् ॥ २१६ ॥
मतोः पूर्वं मकार उदात्तो भवति तच्चेन्मत्वन्तं स्त्रीलिङ्गे संज्ञा भवति ।
उदुम्बरावती । पुष्करावती । वीरणवती । शरावती । शरादीनां चेतिदीर्घः।
आदिति किम् । इतुमती । द्रुमवती । संज्ञायामिति किम् । खट्वावती ।
स्त्रियामिति किम् । शरावान् । मतोरिति किम् । गवाशिन ।
अन्तो ऽवत्याः ॥ २२० ॥
संज्ञायामित्येव । अवतीशब्दान्तस्य संज्ञायामन्त उदात्तो भवति शङ्गि-
रवती । खदिरवती । हंसवती । कारण्डवती । ङीपः पित्त्वादनुदात्तत्वे
प्राप्तम् । अवत्या इति किमुच्यते न वत्या इत्येवमुच्येत । नैवं शक्यमिहापि
स्यात् । राजवती । स्वरविधौ नलोपस्यासिद्धत्वाच्चायमवतीशब्दः । वत्वं पुनरा-
श्रयात्सिद्धम् ॥
ईवत्याः ॥ २२१ ॥
ईवतीब्शब्दान्तस्यान्त उदात्तो भवति स्त्रियां संज्ञायां विषये । अक्षी-
वती । रूपीवती । मुनीवती † ॥
चौ ॥ २२२ ॥
चावित्यञ्चतिर्लुप्तनकारो गृह्यते । तस्मिन्यतः पूर्वस्यान्त उदात्तो
भवति । दधीचः पश्य । दधीचा । दधीचे । मधूचः पश्य । मधूचा । मधूचे ।
उदात्तनिवृत्तिस्वरापवादोयम् ॥ चावतांवृददिति वक्तव्यम् ॥ * ॥ दाधीचः ।
माधूचः । प्रत्ययस्वर एवात्र भवति ॥
समासस्य ॥ २२३ ॥
समासस्यान्त उदात्तो भवति । राजपुरुषः । ब्राह्मणकम्बलः । पण्डी-
स्वनः । पटहशब्दः । नदीघोषः । राजपषत् । ब्राह्मणसमित् । स्वरविधौ व्यञ्जन-
मविद्यमानवदिति हलन्तेऽप्यन्तोदात्तत्वं भवति । नानावद वरस्यापवादः ॥
इति काशिकायां वृत्तौ षष्ठस्याध्यायस्य प्रथमः पादः ॥

* वेत्रवतीत्यधिकं पुस्तकान्तरे ।
† कपीवतीत्यधिकमेकस्मिन्पुस्तके ।