काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

३७४ ॥ काशिका ॥ ४ ॥ ४ ॥
समानोदरे शयित ओ चोदात्तः ॥ १०८ ॥
समानोदरशब्दात्सप्तमीसमर्थाच्छयित इत्येतस्मिन्नर्थे यत्प्रत्ययो भवति
ओकारश्चोदात्तः । शयितः स्थित इत्यर्थः । समानोदरे शयितः, समानोदर्यो
भ्राता ॥
सोदराद्यः ॥ १०९ ॥
सोदरशब्दात्सप्तमीसमर्थात् शयित इत्येतस्मिन्नर्थे यः प्रत्ययो भवति ।
विभाषोदरइति सूत्रेण यकारादौ प्रत्यये विवक्षिते प्रागेव समानस्य सभावः ।
समानोदरे शयितः, सोदर्यो भ्राता । ओचोदात्त इति नानुवर्त्तते । यकारे स्वरः ॥
भवे छन्दसि ॥ ११० ॥
तत्रेत्येव । सप्तमीसमर्थाद्भव इत्येतस्मिन्नर्थे छन्दसि विषये यत्प्रत्ययो
भवति । अणादीनां घादीनां चापवादः । सतिदर्शने ते ऽपि भवन्ति, सर्व-
विधीनां छन्दसि व्यभिचारात् । मेध्याय च विद्युत्याय च नमः । आपादपरि-
समाप्तेश्छन्दोधिकारो, भवाधिकारश्च समुद्रादाहु रिति यावत् ॥
पाथोनदीभ्यां ड्यण् ॥ १११ ॥
पाथश्शब्दान्नदी शब्दाच्च ड्यण् प्रत्ययो भवति । तत्र भव इत्येतस्मि-
न्नर्थे । यतोपवादः । पाथसि भवः, पाथ्यो वृषा । नाव्यो गिरो मे प्रयच्छति ।
पाथो ऽन्तरिक्षम् ॥
वेशन्तहिमवद्भ्यामण् ॥ ११२ ॥
वेशन्तशब्दाद्धिमवच्छब्दाच्चाण् प्रत्ययो भवति तत्र भव इत्येतस्मि-
न्विषये । यतोपवादः । वैशन्तीभ्यः स्वाहा । हैमवतीभ्यः स्वाहा ॥
स्रोतसो विभाषा डड्ढौ ॥ ११३ ॥
स्रोतश्शब्दाद्विभाषा डत् ढ्य इत्येतौ प्रत्ययौ भवतस्तत्र भव इत्येत-
स्मिन्विषये । यतोपवादः । पक्षे सोपि भवति । स्रोतसिभवः, स्रोत्यः ।
स्रोतस्यः । डड्ढयोः स्वरे विशेषः ॥
सगर्भसयूथसनुताद्यन् ॥ ११४ ॥
सगर्भसयूथसनुतशब्देभ्यो यन् प्रत्ययो भवति तत्र भव इत्येतस्मिन्वि-
षये । यतोपवादः । स्वरे विशेषः । अनुजाता सगर्भ्यः । अनुसक्षा सयूथ्यः ।
यो नः सनुत्यः । सर्वत्र समानस्य छन्दसीति सभावः ॥
तुग्राद् घन् ॥ ११५ ॥
तुग्रशब्दाद्घन् प्रत्ययो भवति तत्र भव इत्येतस्मिन्विषये । यतोपवादः ।
त्वमग्ने वृषभस्सुयावाळाम् । अत्राकाणयन्नवरिष्टेषु तुग्र्यन्वः ॥