काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

॥ काशिका ॥ ४ ॥ ३ ॥ ३२८
विभाषा रोगातपयोः ॥ १३ ॥
शरद इत्येव । रोगे आतपे चाभिधेये शरच्छब्दाट्ठञ् प्रत्ययो वा भवति
शैषिकः । खञोऽपवादः । शारदिको रोगः । शारदिक आतपः । शारदो
रोगः । शारद आतपः । रोगातपयोरिति किम् । शारदं दधि ॥
निशाप्रदोषाभ्यां च ॥ १४ ॥
निशाप्रदोषशब्दाभ्यां विभाषा ठञ् प्रत्ययो भवति शैषिकः । कालाट्ठञिति
नित्ये ठञि प्राप्ते विकल्प उच्यते । नैशम् । नैशिकम् । प्रादोषम् । प्रादोषिकम् ॥
श्वसस्तुट् च ॥ १५ ॥
विभाषेत्येव । श्वःशब्दाद्विभाषा ठञ् प्रत्ययो भवति, तस्य च तुडागमो
भवति । त्यप्प्रत्ययोऽप्यतो विहित ऐषमोह्यःश्वोन्यतरस्यामिति । एताभ्यां
मुक्ते ट्युट्युलावपि भवतः । शौवस्तिकः । श्वस्त्यः । श्वस्तनः ॥
संधिवेलाद्यृतुनक्षत्रेभ्यो ऽण् ॥ १६ ॥
कालादित्येव संधिवेलादिभ्य ऋतुभ्यो नक्षत्रेभ्यश्च कालवृत्तिभ्यो ऽण्
प्रत्ययो भवति शैषिकः । ठञोऽपवादः । अण्ग्रहणं वृद्धाच्छस्य बाधनार्थम् ।
संधिवेलादिभ्यस्तावत् । सांधिवेलम् । सांध्यम् । ऋतुभ्यः । ग्रैष्मम् । शैशि-
रम् । नक्षत्रेभ्यः । तैषम् । पौषम् । संधिवेला । संध्या । अमावास्या । त्रयो-
दशी । चतुर्दशी । पञ्चदशी । पौर्णमासी । प्रतिपत् ॥ संवत्सरात्फलपर्वणोः ॥
सांवत्सरं फलम् । सांवत्सरं पर्व ॥
प्रावृष एण्यः ॥ १७ ॥
प्रावृष्शब्दादेण्यः प्रत्ययो भवति शैषिकः । छञोऽपवादः । प्रावृषेण्यो
बलाहकः ॥
वर्षाभ्यष्ठक् ॥ १८ ॥
वर्षाशब्दाट्ठक् प्रत्ययो भवति शैषिकः । छञोऽपवादः । वार्षिकं
वासः । वार्षिकमनुलेपनम् ॥
छन्दसि ठञ् ॥ १९ ॥
वर्षाशब्दाच् छन्दसि विषये ठञ् प्रत्ययो भवति शैषिकः । ठकोऽपवादः ।
स्वरे भेदः । नभश्च नभस्यश्च वार्षिकावृतू ॥
वसन्ताच्च ॥ २० ॥
छन्दसीत्येव । वसन्तशब्दाच् छन्दसि विषये ठञ् प्रत्ययो भवति
शैषिकः । छञोऽपवादः । मधुश्चमाधवश्च वासन्तिकावृतू ॥