काशिका वृत्ति (आचार्य वामन एवं जयादित्य - अष्टाध्यायी सूत्र-वृत्ति सम्पूर्ण सान्वय सटीक)

२३८ ॥ काशिका ॥ ३ ॥ ४ ॥
भुङ्क्ते । आसरूपेण क्त्वापि भवति । स्वादुं कृत्वा भुङ्क्ते । तुमर्थाधिकाराच्च
सर्वेष्वेते भावे प्रत्ययाः । यद्येवं स्वादुङ्कारं भुङ्क्ते देवदत्त इति णमुलः कर्तुर-
नभिहितत्वात्कर्त्तरि कस्मात्तृतीया न भवति । भुजिप्रत्ययेनाभिहितः कर्त्ता ।
न चास्मिन्प्रकरणे शक्तिशक्तिमतोर्भेदो विवक्ष्यते । समानकर्त्तृत्वं हि विरुध्यते ।
प्रधानशक्त्यभिधाने वा गुणशक्तिरभिहितवत्प्रकाशते ॥
अन्यथैवंकथमित्थंसु सिद्धाप्रयोगश्चेत् ॥ २७ ॥
कृञ इत्येव । अन्यथादिषूपपदेषु कृञो णमुल् प्रत्ययो भवति सिद्धाप्रयो-
गश्चेत्करोतेर्भवति । कथं पुनरसौ सिद्धाप्रयोगः । निरर्थकत्वान्न प्रयोगमर्हतीति
एवमेव प्रयुज्यते । अन्यथा भुङ्क्त इति यावानर्थस्तावनेवान्यथाकारं भुङ्क्त इति
गम्यते । अन्यथाकारं भुङ्क्ते । एवंकारं भुङ्क्ते । कथंकारं भुङ्क्ते । इत्थंकारं
भुङ्क्ते । सिद्धाप्रयोग इति किम् । अन्यथा कृत्वा शिरो भुङ्क्ते ॥
यथातथयोरसूयाप्रतिवचने ॥ २८ ॥
कृञः सिद्धाप्रयोग इति वर्त्तते । यथातथाशब्दयोरुपपदयोः कृञो
णमुल् प्रत्ययो भवति असूयाप्रतिवचने गम्यमाने । * यद्यसूयन्पृच्छति प्रति-
वक्ति तच्च प्रतिवचनं, यथाकारमहं भोक्ष्ये तथाकारमहं किं तवानेन । असूया-
प्रतिवचनइति किम् । यथा कृत्वा ऽहं भोक्ष्ये तथा त्वं द्रक्ष्यसि । सिद्धाप्रयोग
इत्येव । यथा कृत्वा ऽहं शिरो भोक्ष्ये किं तवानेन ॥
कर्मणि दृशिविदोः साकल्ये ॥ २९ ॥
कर्मण्युपपदे साकल्यविशिष्टे ऽर्थे दृशिविदोर्द्धात्वोर्णमुल् प्रत्ययो
भवति । कन्यादर्श वरयति । यायाः कन्याः पश्यति तास्ता वरयतीत्यर्थः ।
ब्राह्मणवेदं भोजयति । यंयं ब्राह्मणं जानाति लभते विचारयति वा तान्स-
र्व्वान् भोजयतीत्यर्थः । साकल्यइति किम् । ब्राह्मणं दृष्ट्वा भोजयति ॥
यावति विन्दजीवोः ॥ ३० ॥
यावच्छब्दउपपदे विन्दतेर्जीवतेश्च णमुल् प्रत्ययो भवति । यावद्वेदं
भुङ्क्ते । यावल्लभते तावद्भुङ्क्तइत्यर्थः । यावज्जीवमधीते । यावज्जीवति
तावदधीतइत्यर्थः ॥
चर्मोदरयोः पूरेः ॥ ३१ ॥
कर्मणीत्येव । चर्मोदरयोः कर्मणोरुपपदयोः पूरयतेर्णमुल् प्रत्ययो भवति ।
चर्मपूरं स्तुणाति । उदरपूरं भुङ्क्ते ॥
वर्षप्रमाणऊलोपश्चास्यान्यतरस्याम् ॥ ३२ ॥

• असूया ऽवमेति पुस्तकान्तरे ऽधिकम् ।