कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

११

'पद्मं भूपतिभिः स्पृष्टा याति याता शनैः शनैः, इति जाम्बवतीविजयवा-
क्यम्', 'स पदर्पेदैरम्बरमापुपूरे, इति जाम्भवत्यां पाणिनिः' इत्यादि जाम्बवतीज-
यकाव्यस्यैकदेशा मुकुटेनाम्रकोशटीकायामुदाहृता सन्ति 'तथाहि पाणिनैः पाता-
लविजये महाकाव्ये—सन्ध्यावधू गृह्य करेण' इत्यादि काव्यप्रकाशटीकायां नमिसा-
धुना चोदाहृतम् तेन जाम्बवतीजयस्य पातालविजयमित्यपि नामान्तरं भाति
सुभाषितावलि-सदुक्तिकर्णामृतादिषु बहवः पाणिनिश्लोकाः प्राप्यन्ते 'स्पृहणीयत्वं
चरितं पाणिनैरुपजानिभिः । नमत्पार्वकसारामिद्यमानस्वेन जात्रिभिः ॥' इति सुवृत्त-
तिलकस्यक्षेमेन्द्रश्लोकेभोपजातिच्छन्दोनिबद्धा पाणिनिश्लोका अयुतमाः सन्तीति
ज्ञायते य एव व्याकरणसूत्रकर्ता स एव जाम्बवतीजयकाव्यस्य कर्तेत्यस्माद्राज-
शेखरश्लोकात्स्फुटं प्रतीयत तस्मात्पाणिनिद्वयकल्पनं व्यर्थमेव

प्रद्युम्नान्नापरस्येह नाटके पन्नों गिरः ।
प्रद्युम्नान्नापरस्येह पौष्पा अपि शराः खराः ॥
(सूक्तिमुक्तावलिः)

सहर्षचरितारब्धाद्भुतकादम्बरीकथा ।
बाणस्य वाण्यनार्य्येव स्वच्छन्दा भ्रमति क्षितौ ॥
बाणेन हृदि लग्नेन यन्मन्दोऽपि पदक्रमः ।
प्रायः कविकुरङ्गाणां चापलः तत्र कारणम् ॥
(सूक्तिमुक्तावलिः)

सूक्तीनां स्मरकेलीनां कलानां च विलासभूः ।
प्रभुदेवी कविर्लाटी गतापि हृदि तिष्ठति ॥
(सूक्तिमुक्तावलिः, सुभाषितहारावलिः)

दृक्सम्प्रबोधरुद्धाणी भा रवेरिव भारवेः ।
माघेनेव च माघेन कम्पः कस्य न जायते ॥
(सुभाषितहारावलिः)