कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

७६ कर्पूरमञ्जरी
विचक्षणा—एस कुरवअतरू ।
( कर्पूरमञ्जरी तमालिङ्गति ।)
राजा—
णवकुरवअरुक्खो कुंभथोरत्थणीए
रहसविरइदेणं णिब्भरालिंगणेणं ।
तह कुसुमसमिद्धिं लंभिदो सुंदरीए
जह भसलउलाणं पेत्थ जत्ता समत्ता ॥ ४४ ॥
विदूषकः—भो, पेक्ख पेक्ख महेंदजालं । जेण,—
बालो वि कुरअवतरू तरुणीए गाढमुवगूढो ।
सहस त्ति कुसुमणियरं मंअणसरे विअ समुग्गिरइ ॥ ४५ ॥
विचक्षणा—
एष कुरवकतरुः ।
राजा—
नवकुरवकवृक्षः कुम्भस्थूलस्तन्या
रभसविरचितेन निर्भरमालिङ्गनेन ।
तथा कुसुमसमृद्धिं लम्भितः सुन्दर्या
यथा भ्रमरकुलानां तत्र यात्रा प्रवृत्ता ॥
जातेति यावत् । 'अथ च तत्र' इति 'ततः' इत्यर्थे । तत्र ततो यात्रा गमनागमनं
समाप्तमित्यर्थः । सर्वदा तत्रैव तिष्ठन्तीति भावः । यद्वा,—असमाप्तेति नञ्प्रश्लेषः ।
सप्तेति विषयसप्तमी । तथा च तद्विषये यात्रा वृत्तान्तरात्प्रागमनं तन्न समाप्त-
मित्यर्थ । अनेन कुसुमोद्गमः, तत्र च सौरभातिशयो व्यङ्ग्यते । अत्रापि छेकानुप्रा-
सरूपकोपमासंकरा अलंकाराः ।
विदूषकः—
भोः, प्रेक्षस्व प्रेक्षस्व महेन्द्रजालम् । येन,—
बालोऽपि कुरवकतरुस्तरुण्या गाढमुपगूढः ।
झेति कुसुमनिकरं मदनशरमिव समुद्गिरति ॥

• इति टीकाकृतः पाठः । १ 'मदनमरे' इति टीकाकारः ।