करणकुतूहलम् (भास्कराचार्य द्वितीय - सुमेध हिन्दी व्याख्या सहित पञ्चाङ्ग एवं ग्रह-गणित)

( १६ ), करणकुतूहलम्
अब्दा गजाश्वै ७८ स्त्रिरसै ३ ६ विभाजिता ऋणं विलिप्तासु
शशीज्ययोः क्रमात् । विश्वैः १३ खरामै ३० द्वियमै २२
श्च खेचरैः ९ पातोच्चसौम्यास्फुजितां धनं तथा ॥ १६ ॥
इतीह भास्करोदिते ग्रहागमे कुतूहले। विदग्धबुद्धिवल्लभे
नभोगमध्यसाधनम् ॥ १ ॥
अब्दाः करणगताब्दाः गजाश्वैरष्टसप्ततिभिः ७८ भक्ता
लब्धं शशिनश्चन्द्रस्य विकलास्वर्णं स्यात् । एवं त्रिरसै-
स्त्रिपष्टिभि ६३ लब्धं गुरोर्विकलास्वर्णम् । अथ विश्वै-
स्त्रयोदशभिः १३ खरामैः ३० त्रिंशद्भिः ३० द्विय-
मैर्द्वाविंशद्भिः २२ खेचरैर्नवभिः ९ लब्धं क्रमेण पातचन्द्रोच्च-
बुधशुक्राणां विकलासु धनं भवेत् । करणगताब्दाः ४३६
गजाश्वैः ७८ भक्ता लब्धं विकलाश्चन्द्रस्यर्णम् ५ पुनरब्दाः
४३६ त्रिरसैः ६३ भक्ता लब्धं विकलाः ६ गुरोर्ऋणम् ।
अब्दाः ४३६ विश्वैर्लब्धं विकलाः ३३ पातस्य धनम् ।
अब्दाः ४३६ त्रिंशद्भक्तं लब्धं विकलाः १४ चन्द्रोच्चस्य
धनम् अब्दाः ४३६ द्वियमैः २२ भक्ता लब्धं विकलाः १९
बुधशीघ्रोच्चस्य धनम् । अब्दाः ४३६ खेचरैः ९ भक्ता
लब्धं विकलाः ४८ शुक्रशीघ्रस्य धनम् । रविभौमशनीनां
नास्तीदङ्कर्म । लोकैरब्दबीजत्वेन व्यवहियते । षट् कर्मणां
नामान्युच्यन्ते देशान्तरम् १ अब्दबीजम् २ रामबीजम् ३
भांशफलम् ४ उदयान्तरम् ५ चरकर्म ६ तत्र देशान्तरमुक्तमब्द-
बीजं तु ग्रन्थकृता क्षेपेष्वेव दत्तम् । अथ ग्रन्थारम्भतो यावत्प्र-
माणं बीजं तत्पत्रे लिखितं परं स्वल्पान्तरत्वादुपेक्षितं राम-