कामिक आगम: पूर्व भाग (अष्टाविंशति मूल शैव आगमों का प्रथम एवं सर्वोच्च आगम महाकोश)

कुमुदं चतुरश्रं स्यादेकं पद्मं तु भागतः।
कपकणौ द्विभागेन एकं पद्मं तथाब्जकम्॥ ५१
वाजनं तु द्विभागं स्यात्कम्पमंशेन कीर्तितम्।
एवं स्यात्पादबन्धं तु छेदनीयं यथोचितम्॥ ५२
देवानां च द्विजादीनां चतुर्णामपि योग्यकम्।
dvibhagam janma samproktam eka'ms'am padmam is"yate /
ekena kampakam pan"cabha'gena jagati' bhavet // 50
kumudam caturams'am sya'd ekam padmam tu bha'gatah /
kampakarn.au dvibha'gena ekam kampam tatha'bjakam // 51
va'janam tu dvibha'gam sya't kampam ams'ena ki'rtitam /
evam sya't pa'dabandham tu chedani'yam yathocitam // 52
deva'na'm ca dvija'ti'na'm caturn.a'mapi yogyakam /
Janma in 2 parts; padma in 1 part; kampaka in 1 part; jagati in 5 parts; kumuda in 4 parts;
padma in 1 part; kampaka in 2 parts; kampa in 1 part and padma in 1 part; vajana in 2 parts;
kampa in 1 part. This is the mode of arrangements of various members prescribed for the
pa'dabandha type of adhis"t'ha'na. These proportions could be modified as needed to
harmony and elegance. This is fit for the shrines of the gods, houses of the brahmins and even
for all the four castes.
प्रतिबन्धं प्रवक्ष्यामि त्रयोविंशति भाजिते॥ ५३
अष्टांशा जगती प्रोक्ता कुमुदं तत्समानकम्।
आलिङ्गं अर्धभागं स्यात् द्वाविंशत्यंशके कृते॥ ५४
तदेवं कुमुदं प्रोक्तं वाजनं स्यात्कपोतकम्॥ ५५
प्रत्युत्सेधं त्रिभागेन साब्जकं पञ्चभागतः।
देवद्विजनरेन्द्राणां प्रशस्तं नान्यजातिषु॥ ५६
pratibandham pravaks"ya'mi trayovims'ati bha'jite // 53
as"t'a'ms'a' jagat' prokta' kumudam tatsamanakam /
a'lin'gam ardhabha'gam sya'd dva'vims'atyams'ake kr'te // 54
tadevam kumudam proktam va'janam sya'tkapotakam // 55

pratyutsedham tribha'gena sa'bjakam pan"cabha'gatah /
devadvija narendra'n.a'm pras'astam na'nya ja'tis"u // 56
Now I will explain the details related to the pratibandha type of adhis"t'ha'na. If the total
height of the base is divided into 23 parts, jagati takes 8 parts and kumuda takes 8 parts. A'lin'ga
(fillet) takes a half part and the other members of the base are to be held as explained before.
If the total height is divided into 22 equal parts, kumuda takes 8 parts as before and vajana and
kapota take half part each. Prati takes 3 parts and padma takes 5 parts. This knid of adhis"t'ha'na
is highly recommended for the devas, brahmins and the kings(kshatriyas). This is not fit for
other castes.
अष्टांशं अंबुजं प्रोक्तं कण्ठभागे च भागतः।
अम्बुजं कुमुदं भूतैरेकांशं पद्ममिष्यते।। ५७
आलिङ्गस्य द्विभागं स्यात्तथैवान्तरितं मतम्।
प्रत्युत्सेधं त्रिभागेन साब्जक्षेपणं अंशुकम्।। ५८
तृतीयं विंशतिभागैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः।
as"t'a'ms'am ambujam proktam kan.t'habha'ge ca bha'gatah /
ambujam kumudam bhu'taireka'ms'am padmam is"yate // 57
a'lin'gasya dvibha'gam sya't tathaiva'ntaritam matam /
pratyutsedham tribha'gena sa'bjaks"epan.am ams'ukam // 58
tr'ti'yam vims'atibha'gaih kalpayet kalpavittamah /
Eight parts are for the padma; one part is for the kan.t'ha(neck); 5 parts are for the padma and
kumuda; one part is for the padma; 2 parts are for the a'lin'ga(fillet); 2 parts are for the antarita
(fillet); 3 parts are for the height of prati. One part is for the padma and projection(kshepana).
In this way, the architect who is the foremost among the knowers of this technique should
design the base whose height is divided into 23 equal parts.
अष्टभागं महापद्मं रन्ध्रेकेनांशतो ऽम्बुजम्।। ५९
वृत्तं तु पञ्चभागेन भागेनोर्ध्वाम्बुजं भवेत्।
कम्पमेकेन कर्णस्तु त्रिभिरंशेन वाजनम्।। ६०
इन्द्रांशेन कपोतस्तु सार्धद्व्यंशेन कल्पितम्।

आलिङ्गान्तरिते द्वाभ्यां प्रतिभागद्वयेन तु ।। ६१
अर्धांशेनोर्ध्व कम्पं तु भागेन त्रिंशदंशके ।
as''t'abha'gam maha'padmam randhrakena'ms'ato ambujam // 59
vr'ttam tu pan''cabha'gena bha'genordhva'mbujam bhavet /
kampam ekena karn.astu tribhirams'ena va'janam // 60
indra'ms'ea kapotastu sa'rdhadvyams'ena kalpitam /
a'lin'ga'ntarite dva'bhya'm pratibha'ga dvayena tu // 61
ardha'ms'enordhva kampam tu bha'gena trims'adams'ake /
Mahapadma takes 8 parts; padma takes one part out of 9 parts; circular band(vr'tta) takes
5 parts; u'rdhva padma takes 1 part; kampa takes 1 part; karma takes 3 parts; va'jana takes
1 part; kapota takes two and a half parts; a'lin'ga and antarita take 2 parts each; prati takes 2 parts
and u'rdhva kampa takes a half part. In the base whose height is divided into 30 equal parts,
these are the proportionated members.
एकविंशति भागे तु जन्मभागेन कीर्तितम् ।। ६२
सार्धेन पद्ममर्धेन कम्पं स्यात्सप्तभागतः ।
जगती कुमुदं षड्भिरेकेनालिङ्गमंशुके ।। ६३
प्रोक्तमन्तरितं द्वाभ्यां प्रतिसाब्जं तु वाजनम् ।
एकभागेन कर्तव्यं लतापत्रादि शोभितम् ।। ६४
ekavims'ati bha'ge tu janmabha'gena ki'rtitam // 62
sa'rdhena padmam ardhena kampam sya'tsapta bha'gatah /
jagati' kumudam s''ad'bhir ekena'lin'gagam ams'ake // 63
proktam antaritam dva'bhya'm pratisa'bjam tu va'janam /
ekabha'gena kartavyam lata'patra'di s'obhitam // 64
If the total height is divided into 21 equal parts, janma takes 1 part; padma takes one and half parts;
kampa takes a half part; jagati takes 7 parts; kumuda takes 6 parts; a'lin'ga takes 1 part;
antarita takes 2 parts; prati and padma take 1 part and vajana takes 1 part. The base designed in this
way should be decorated with creepers and other depictions for the sake of elegant
appearance.

द्वात्रिंशद्भाजिते तुङ्गे जन्म द्वाभ्यां अथैकतः।
वाजनं स्यान्महापद्मं सप्तभागेन कीर्तितम्।। ६५
कर्णस्त्वंशेन पद्मं स्यादेकं वेदेन वृत्तकम्।
अब्जमेकेन कम्पं स्यादंशमग्न्यंशकैर्गलम्।। ६६
कम्पमेकेन तद्वत्स्यात्पद्मं वेदैः कपोतकम्।
आलिङ्गान्तरिते द्वाभ्यां प्रतिभागद्वयेन तु।। ६७
सपद्मकम्पमेकेन सर्वालङ्कार शोभितम्।
dva'trims'ad bhajite tun'ge janma dva'bhya'm athaikatah/
va'janam sya'n maha'padmam saptabha'gena ki'rtitam// 65
karn.astvams'ena padmam sya'dekam vedena vr'ttakam/
abjam ekena kampam sya'dams'am agnyams'akair galam// 66
kampam ekena tadvatsya't padmam vedaih kapotakam/
a'lin'ga'ntarite dva'bhya'm pratibhaga dvayena tu// 67
sapadmakampam ekena sarva'lan'ka'ra s'obhitam/
If the total height of the base is divided into 32 equal parts, janma takes 2 parts; va'jana takes 1 part;
mahapadma takes 7 parts;karna takes 1 part; padma takes 1 part; vr'tta takes 4 parts;
padma takes 1 part; kampa takes 1 part; gala takes 3 parts; kampa takes 1 part; padma takes 1 part;
kapota takes 4 parts; a'lin'ga takes 2 parts; antarita takes 2 parts; prati takes 2 parts; kampa and
padma take 1 part. The base designed in this way should be furnished with all sort of
decorative elements.
एकेन जन्मषड्भागैर्जगती शरभागिकम्।। ६८
कुमुदं भागवेत्रं स्यात् त्रिभिः कण्ठः प्रकीर्तितः।
एकेन कम्पमंशेन गलं त्र्यंशैः कपोतकम्।। ६९
एकं कम्पं भवेदुच्चैः कृते द्वाविंशकांशके।
ekena janma s"ad'bha'gair jagati' s'arabha'gakam// 68
kumudam bha'gavetram sya't tribhih kan.t'hah praki'rtitah/
ekena kampam ams'ena galam tryams'aih kapotakam// 69
ekam kampam bhaveduccaih kr'te dva'vims'aka'ms'ake/

If the total height of the base is held to be of 22 equal parts, janma takes 1 part; jagati takes
6 parts; kumuda takes 5 parts; netra takes 1 part; kan.t'ha takes 3 parts; kampa takes 1 part;
gala takes 1 part; kapota takes 3 parts; and kampa takes 1 part.
तत्तदेव भवेदूर्ध्वं भागेनान्तरितं भवेत् ।। ७०
द्वाभ्यां प्रतिरथांशेन गलत्र्यंशैः कपोतकम् ।
सार्धजं वार्थजं कम्पं महापद्मं शरांशकम् ।। ७१
गलमंशेन भागेन गलवृत्तं त्रिभागिकम् ।
पद्ममंशं भवेत्कम्पं अंशेन परिकीर्तितम् ।। ७२
अंशेनान्तरितं द्वाभ्यां प्रतिरंशेन वाजनम् ।
tatadeva bhavedu'rdhvam bha'gena'ntaritam bhavet ।। 70
dva'bhya'm pratratha'ms'ena gala tryams'aih kapotakam ।
sa'rdhajam va'rdhajam kampam maha'padmam s'ara'ms'akam ।। 71
galam ams'ena bha'gena galavr'ttam tribha'gikam ।
padmam ams'am bhavetkampam ams'ena pariki'rtitam ।। 72
ams'ena'ntaritam dva'bhya'm pratrams'ena va'janam ।
The upper portion of the base gets formed in this way: Antarita takes 1 part; prati takes 2 parts;
gala takes 7 parts; kapota takes 3 parts; kampa takes one and a half or half part. Mahapadma
takes 5 parts; gala takes 1 part; gala vr'tta takes 3 parts; padma takes 1 part; kampa takes 1 part;
antarita takes 1 part; prati takes 2 parts and va'jana takes 1 part.
द्वाभ्यां जन्मांशतः पद्मं कम्पमेकेन कीर्तितम् ।। ७३
जगती पञ्चभागेन वेदांशैः कुमुदं भवेत् ।
एकांशं पद्ममेकेन पद्मं कण्ठो द्विभागतः ।। ७४
कम्पमंशेन भागेन पद्मं द्वाभ्यां कपोतकम् ।
एकेन कम्पमंशेन त्र्यंशं द्वाभ्यां प्रतिर्भवेत् ।। ७५
अंशेन वाजनं तुङ्गे कृते षड्विंशकांशके ।
त्र्यंशं प्रतिश्च कम्पं च त्यक्त्वान्यैरन्यदिष्यते ।। ७६

dva'bhya'm janma'ms'atah padmam kampam ekena ki'rtitam // 73
jagati' pan"cabhagena veda'ms'aih kumudam bhavet /
eka'ms'am padmam ekena padmam kan.t'ho dvibha'gatah // 74
kampam ams'ena bha'gena padmam dva'bhya'm kapotakam /
ekena kampam ams'ena tryams'am dva'bhya'm pratirbahvet // 75
ams'ena va'janam tunge kr'te s"ad'vims'aka'ms'ake /
trayams'am pratis'ca kampam ca tyaktva'nyairanyadis"yate // 76
If the total height of the base is held to be of 26 equal parts, janma takes 2 parts; padma takes
1 part; kampa takes 1 part; jagati' takes 5 parts; kumuda takes 4 parts; padma takes 1 part;
kan.t'ha takes 2 parts; kampa takes 1 part; padma takes 2 parts; kapota takes 1 part; kampa takes 3
parts; prati takes 2 parts and va'jana takes 1 part. It is desired by others to leave out the
kampa part and to hold the prati to be of 3 parts.
एकेन जन्म भागाभ्यां पद्ममंशेन कम्पकम्।
जगती चतुरंशेन कम्पं पद्मं द्विभागकम्॥ ७७
कम्पमंशेन भागेन पद्मं वृत्तं त्रिभिर्भवेत्।
एकांशं पद्ममालिङ्गं अंशं अन्तरितं तथा॥ ७८
द्वाभ्यां प्रतिश्च भागेन वाजनं पञ्चविंशके।
ekena janma ba'ga'bhya'm padmam ams'ena kampakam /
jagati' caturams'ena kampam padmam dvibha'gakam // 77
kampam ams'ena bha'gena padmam vr'ttam tribhir bhavet /
eka'ms'am padmam a'lin'gam ams'am antaritam tatha' // 78
dva'bhya'm pratis'ca bha'gena va'janam pan"cavims'ake /
If the total height of the base is held to be of 25 equal parts, janma takes 1 part; padma takes
2 parts; kampa takes 1 part; jagati' takes 4 parts; kampa takes 2 parts; padma takes 2 parts;
kampa takes 1 part; padma takes 3 parts; vr'tta takes 3 parts; padma takes 1 part; a'lin'ga takes
1 part; antarita takes 1 part; prati takes 2 parts and va'jana takes 1 part.
यवमेकं समारभ्य चैकैकविवर्धनात्॥ ७९
पञ्चमात्रान्तकं वृद्धिमाधिक्यं वा प्रकल्पयेत्।

yavam ekam sama'rabhya caikaika vivardhana't // 79
pan"cama'tra'ntakam vr'ddhim a'dhikyam va' prakalpayet /
Starting from one yava-measure and increasing by one yava each time, the architect may
go up to 5 yava-measue to increase the obtained measure,if the harmony of the design needs such
increase. Exceeding this limit of 5 yavas, the obtained measure should not be increased.
मसूरकमधिष्ठानं वस्त्वाधारं धरातलम् ।। ८०
तलं कुट्टिममाद्यङ्गं पर्यायवचनानि हि ।
masu'rakam adis"t'ha'nam vastva'dha'ram dhara'talam // 80
talam kut't'imam a'dyan'gam parya'ya vacana'ni hi /
Masu'raka, adhis"t'ha'na, vastva'dha'ra, dhara'tala, tala, kut't'ima, a'dyan'ga – these
are synonymous words.
जगत्या निष्क्रमो यावत् तावदेव च कैरवे ।। ८१
अंबुजानां च सर्वेषां स्वे स्वे यो निष्क्रमो मतः ।
वेत्राणामपि सर्वेषां चतुर्भाकैक निर्गमः ।। ८२
स्वसमो वा त्रिभागो वा महावाजन निर्गमः ।
एवं निवृत्तमेवं स्यात् शोभाबलवशेन वा ।। ८३
jagatya' nis"kramo ya'vat ta'vadeva ca kairave // 81
ambuja'na'm ca sarves"a'm sve sve yo n is"kramo matah /
vetran.a'm api sarves"a'm caturbha'gaika nirgamah // 82
svasamo va' tribha'go va' maha'va'jana nirgamah /
evem nivr'ttam evam sya't s'obha'bala vas'ena va' // 83
The projection of kumuda(torus) should be up to the projection of jagati(plinth). The projection
of lotuses(doucines) should be equal to their height. The projection of vetras(top of the row of
leaves) should be equal to one fourth of the height of the rows. The projection of maha vajana

(the greater string course) should be equal to its height or to three fourth of that height. In this
way, the designing of these members should be such that as to increase the elegance and strength
of the base.
प्रवेशनिर्गमौ कार्यौ सर्वाङ्गानां मसूरके।
प्रतिच्छेदो न कर्तव्यो सर्वत्रैव विचक्षणैः ।। ८४
praves'a nirgamo ka'ryo sarva'n'ga'na'm masu'rake /
praticchedo na kartavyo sarvatraiva vicaks"an.aih // 84
The projection and recess of all the mouldings should be calculated accoding to the directions
given above. Under no circumstance, the skilled architect should consider fractional measures for
the stereobate ( which tops the base) or alter the original measures obtained.
द्वारार्थं यः परिच्छेदस्सम्पद्द्वारं च नेत्यलम्।
स्वायम्भुवादि लिङ्गेषु प्रतिच्छेदो न दोषकृत् ।। ८५
dva'ra'rtham yah paricchedas sampaddva'ram ca netyalam /
sva'yambhuva'di lin'ges"u praticchedo na dos"akr't // 85
If the original measure of the stereobate is altered with fractional measures for the purpose of
fixing the entrance or door, such entrance or door will be rendered inauspicious. But, in the
case of self-manifest linga and others, such alteration by fractions will not create any bad effect.
पादबन्धमधिष्ठानं छेदनीयं यथोचितम्।
जन्मादि पञ्चवर्गेषु तत्तदंशे ऽवसानके।। ८६
pa'dabandham adhis"t'ha'nam chedani'yam yathocitam /
janma'di pan"ca varges"u tatadams'e avasa'nake // 86
If necessary, the measures of the pa'dabandha base may be altered by fractional measures.
Such alterations should be above any one of its five main mouldings from the plinth onwards,
up to the edge of such moundings.

पट्टिकाङ्गे त्वधिष्ठानैरन्यस्मिन्नेवमूह्यताम्।
तदधिष्ठानमानं च श्रूयतां मुनिपुङ्गवाः॥ ८७
pat't'ika'n'ge tvadhis"t'hanairanyasminnaivam u'hyata'm /
tadadhis"t'ha'nama'nam ca s'ru'yata'm munipun'gava'h // 87
In the same way, even for prati and other mouldings of the base, alterations could be considered
according to the rules. O, the foremost Sages!, now listen to the details with regard to the
height of the base(adhis"t'ha'na).
देवानां स्याच्चतुर्हस्तं द्विजानां तत्समो भवेत्।
नृपाणां त्रिकरं सार्धं द्विहस्तं यौवराजकम्॥ ८८
द्विहस्तं वणिजातेकहस्तं शूद्रस्य कीर्तितम्।
एतज् जातिवशाद् भूमिवशादत्रैव कथ्यते॥ ८९
deva'na'm sya'ccaturhastam dvija'na'm tatsamo bhavet /
nr'pa'n.a'm trikaram sa'rdham dvihastam yauvara'jakam // 88
dvihastam va'n.ijateka hastam s'u'drasya ki'rtitam /
etaj ja'tivas'a'd bhu'mivas'a'datraiva kathyate // 89
For the gods, the height of the base should be 4 hastas; that for the brahmins is also 4 hastas;
for the kings, 3 hastas; for the designated princes two and a half hastas; for the merchants,
2 hastas and for the workers(sudras), one hasta. Such height is accoding to the order of the
castes. Now, the height of the base according to the number of storeys is explained.
दण्डात् षण्मात्रहृत्यात्तु द्वादशाद्यात् त्रिभूमिकात्।
त्रितलोत्तमस्येष्टं पादेनोनं द्विहस्तकम्॥ ९०
महत्तराणां क्षुद्राणां मानमेवात्र चानयेत्।

dan.d'a't s"an.ma'tra hatya'ttu dva'das'a'dya't tribhu'mikam /
tritalottamasyes"t'am pa'dononam dvihastakam // 90
mahattara'n.a'm ks"udra'n.a'm ma'nam eva'tra ca'nayet /
Starting with the height of one danda(rod or pole) for the base of the building with twelve
storeys and decreasing by six angulas for each storey below up to the three storeyed building,
the height of the base pertaining to the foremost type of three storeyed building could be
arrived at one and three fourth hasta. For the greater buildings as well as for the smaller buildings,
the height of the base should be calculated in the same way.
मसूरकोन्नतं पञ्चहस्तैर्द्वात्रिंशदङ्गुलम् ।। ९१
त्रिंशदङ्गुल मूलंवा द्विक्यङ्गुल विवर्धनात् ।
अष्टत्रिंशाङ्गुलं चान्ते त्रयोदश विशालतः ।। ९२
षडादीनां तु पञ्चानामेकत्रिंशाङ्गलादितः ।
नवत्रिंशाङ्गुलं तस्याच्चतुर्दश करस्य तु ।। ९३
त्रिचतुर्हस्तयोर्धाम्नोस्तन्नीत्यैव विनिश्चयः ।
masu'rakonnatam pan"ca hastairdva'trims'ad an'gulam // 91
trims'adan'gula mu'lam va' dvidvyan'gula vivardhana't /
as"t'atrims'a'n'gulam ca'nye trayodas'a vis'a'latah // 92
s"ad'a'di'na'm tu pan"ktya'na'm ekatrims'an'guladitah /
navatrims'a'n'gulam tasya'c caturdas'a karasya tu // 93
tricatur hastayor dha'mnos tanni'tyaiva vinis'cayah /
If the height of the base is 5 hastas, the height of the plinth should be 32 angulas. Or, the
height of the plinth may be from 30 angulas to 38 angulas, increasing the height by 2
angulas successively. The width of the plinth should be 13 angulas. If the height of the
base is from 6 hastas to 10 hastas, the height of the plinth should be 31 angulas. If the height
of the base is 14 hastas, the height of the plinth should be 39 angulas. In those houses in
which the height of the base is 3 hastas or 4 hastas, the height of the plinth should be
calculated and ascertained in the same way.

An accurate line-by-line transcription of the page:

आप्तोत्सेधांशमानं वाधिष्ठानस्य विधीयते ।। ९४
तत्तत्पादोदयार्धेन षडष्टांशोनमानतः।
अधिष्ठानोच्छ्रयो वा स्यात् पादतुङ्गोनेमव वा ।। ९५
त्रिभागाद्रवि भागान्तं त्यक्त्वाधिष्ठानतुङ्गकम् ।
भागेन वा प्रकर्तव्यं अङ्गुलैर्वा यवैस्तु वा ।। ९६
a’ttotsedha’ms’a ma’nam va’dhis”t’ha’nasya vidhi’yate // 94
tattatpa’dodaya’rdhena s”ad’as”t’a’ms’ona ma’natah /
adhis”t’hanocchrayo va’ sya’t pa’datun’gonam eva va’ // 95
tribha’ga’dravi bha’ga’ntam tyaktva’dhis”t’ha’na tun’gakam /
bha’gena va’ prakartavyam an’gulair va’ yavaistu va’ // 96
Or, the height of the base may be calculated from the obtained height of the plinth. Another method
of calculating the height of the base is to hold the height to be less by 6 or 8 parts than the half the
height of the corresponding pillar. Or it may be held to be less than the height of the pillar by one
fourth. Or, leaving out 3 to 12 parts of the height of the pillar, the remaing height may be taken as
the height of the base. The fractions may be in terms of angula or yava-grain.
न्यूनं वाप्यधिकं वापि कारयेत्कर्तुरिच्छया ।
अधिष्ठानादि षड्वर्गेप्येवमेव समाचरेत् ।। ९७
nyu’nam va’pyadhikam va’pi ka’rayet karturicchaya’ /
adis”t’ha’na’di s”ad’vargep yevameva sama’caret // 97
The height may be decreased or increased by these fractions as desired by the master of
the building. The height of the unit-pillar comprising six component parts from the base
(adhis”t’ha’na) and others is to be calculated in the same way.
। इति कामिकाख्ये महातन्त्रे उपपीठाधिष्ठानविधिः द्विपञ्चाशत्तमः पटलः ।
। iti kamika’khye maha’tantre upapi’t’ha’dhis”t’ha’navidhih dvipan”ca’s’attamah pat’alah ।
This is the 52ⁿᵈ chapter titled “Directions for the Construction of the Pedestal and Base” in the
Great Tantra called Ka’mika

५३ पादमानविधि पटलः
53 PA'DAMA'NA VIDHI PAT'ALAH
53 Proportionated Parts of the Columns
अतः परं प्रवक्ष्यामि पादमानं विचक्षणाः ।
पादश्च द्विविधो होमस्तम्भस्स्यात्प्रतिपादकः ।। १
atah param pravaks"ya'mi pa'dama'nam vicaks"an.a'।
pa'das'ca dvividho homastambhassya't pratipa'dakah ।। 1
Next in order, O, the Sages well skilled in the techniques of architecture, I will explain the
proportionated parts of pillars. In the treatises on architecture, pillars are said to be of two
kinds – homastambha and pratistambha.
अधिष्ठानोपगूढस्तु निर्घातस्तम्भ इष्यते ।
प्रतिस्तम्भवृतेरूर्ध्वे चोत्तरान्त समायातिः ।। २
सवितस्त्यष्टहस्तोच्चः प्रतिस्तम्भोदयो मतः ।
adhis"t'ha'nopagud'hastu nigha'tastambha is"yate।
pratistambhavrrteru'rdhve cottara'nta sama'yatih ।। 2
savitastyas"t'hastoccah prtistambhodayo matah।
The pillars whose base remains concealed under the ground are called nirghatastambhas.
The height of pratistambhas(pillars of the ground floor of muti-storey building), when measured
from the rounded moulding of the base to the architrave should be eight and a half hastas.
अयं द्वादशभूमेस्स्यात्तलं प्रति तलं प्रति ।। ३
वितस्त्याः क्षपयेदेकभूमौ त्रिकर इष्यते ।
अनेनैव क्रमान्नेयं षोडशक्ष्मान्तमेव हि ।। ४

ayam dva'das'abhumessya't talam prati talam prati // 3
vitastya'h ks"apayedeka bhu'mau trikara is"yate /
anenaiva krama'nneyam s"od"as'aks"ma'ntam eva hi // 4
This height of pratistambha is said for the buildings with 12 storeys. Substracting one vitasti
(half a hasta, that is 12 angulas) for each storey above, the height of the pillars of the twelfth storey
comes to 3 hastas. In the same way, the height of the pillars of sixteen storey building
should be calculated.
द्व्यन्तराणां च षड्वेदाङ्गुलेन क्षय इष्यते ।
जातीतराणां क्षपणं द्वाभ्यां वा त्र्यङ्गुलेन वा ।। ५
dvyantara'n.am ca s"ad'veda'n'gulena ks"ya is"yate /
ja'ti'tara'n.a'm ks"apan.am dva'bhya'm va' tryan'gulena va' // 5
For the two storeyed building, the reduction in height should be by 6 angulas and 4 angulas.
For the other types of buildings, the reduction in height may be by 2 angulas or 3 angulas.
रविभौमस्य विस्र्तिरष्टाविंशतिमात्रकम् ।
द्व्यङ्गुलेन क्षयौ भूमौ भूमावेव षडङ्गुला ।। ६
एकभूस्तम्भविस्तारस्तलोपरि तले मतम् ।
द्व्यन्तराणां च सर्वेषां द्वाभ्यां वा त्रिभिरङ्गुलैः ।। ७
ravibhaumasya visr'tiras"t'a'vims'ati ma'trakam /
dvyan'gulena ks"ayau bhu'mau bhu'ma'veva s"ad'an'gula' // 6
ekabhu'stambha vista'ras talopari tale matam /
dvyantara'n.a'm ca sarves"a'm dva'bhya'm va tribhiran'gulaih // 7
The width or diameter of the ground floor pillars of 12 storeyed building should be 28 angulas.
Substracting 2 angulas for each storey above, the width or diameter of the pillar of twelfth
storey comes to 6 angulas. For the two storeyed building, the height of the pillars should be
reduced by 2 angulas or 3 angulas.

ऊनाधिक्ये प्रकर्तव्ये तथान्येषां प्रकल्पयेत् ।
आत्ताधिष्ठानतुङ्गेन द्विगुणः पादतुङ्गकः ॥ ८
u'na'dhikye prakartavye tatha'nyes"a'm prakalpayet /
a'tta'dhis"t'ha'na tungena dvigun.ah pa'da tun'gatah // 8
The reduction or increase applied to the pillars of the ground floor should be maintained in
the height of the pillars of the successive storeys above. The height of the pillar could be
determined even from the height obtained for the base. The height of the pillar should be
twice the height of the base.
अथवात्तांशमानेन स्तम्भदैर्घ्यं प्रकल्प्यताम् ।
आत्तोत्सेधांशमानं तु षट्सप्ताष्टनवांशकम् ।। ९
हीनं वाप्यधिकं वापि स्तम्भोत्सेधं प्रकल्पयेत् ।
अथवा स्तम्भतुङ्गे तु वसूनन्ददशांशके।। १०
विस्तारस्त्वेकभागस्स्यात्सर्वे यद्दारुपादके ।
तद्व्यासाधं च पादेन त्रिद्व्यंशं वा प्रकल्पयेत् ।। ११
athava'tta'ms'a ma'nena stambha dairghyam prakalpyata'm /
a'ttotsedha ma'nam tu s"ad'sapta's"t'a nava'ms'kam // 9
hi'nam va'pyadhikam va'pi stambhotsedham prakalpayet /
athava' stambhatun'ge tu vasunanda das'a'ms'ake // 10
vissta'rastveka bha'gassya't sarve ydda'ru pa'dake /
tadvysa'rdham ca pa'dena tridvyams'am va prakalpayet // 11
In an alternate way, the height of the pillars could be determined from the height obtained for
a single part or member of the base. Or, the width of the pillar may be determined from the
height of the pillar. The width of the pillar may be one sixth, one seventh, one eighth or
one ninth of its height. Or, the width or the diameter may be one eighth, one ninth or one
tenth of the height. This method is specially applicable to the wooden pillars. Half, one fourth
or two third of this measure may be taken to be the width or diameter.

भित्तिस्तम्भ विशालं यत्तेन द्वित्रिगुणं मतम्।
शिलास्तम्भविशालं स्याद्यथेष्टं वा प्रकल्पयेत् ।। १२
bhittistambha vis'a'lam yattena dvitrigun.am matam।
s'ila'stambha vis'a'lam sya'd yathes"t'am va' prakalpayet।। 12
When the pillar is designed with stone, its width should be twice or three times the width of
the pilaster(wall-pillar). Or the width of the stone pillar may be taken as desired by the chief
architect.
षडंशं तु समारभ्य द्वादशांशसमावधि।
भागं कृत्वैकभागेन वोर्ध्वोर्ध्वं स्तम्भतुङ्गता ।। १३
s"ad'ams'am tu sama'rabhya dva'das'a'ms'a sama'vadhi।
bha'gam kr'tvaika bha'gena vordhvordhvam stambha tungakam।। 13
Having divided the total height into 6 to 12 parts, the height of the pillar may be increased
by one part. Such increase should be maintained for all the members, one above the other.
मूलादग्रं यथा प्रोक्तं कुड्यं चापि तथा मतम्।
द्वित्रिवेदचतुर्दण्डः कुड्यविस्तार इष्यते ।। १४
पञ्चषड्गुणितो वापि स्तम्भालङ्कार इष्यते।
mu'la'dagram yatha'proktam kud'yam ca'pi tatha' matam।
dvitriveda catur dan.d'ah kud'ya vista'ra is"yate।। 14
pan"cas"ad'gun.ito va'pi stambha'lan'ka'ra is"yate।
The shape recommended for the top and bottom of the pilaster should be applied even to
the top and bottom of the wall. The width of the wall should be 2, 3 or 4 dandas. Or, it may be
5 times or 6 times the decorative members of the pilasters.
उच्यते चतुरश्रं च वृत्तं वा तत्प्रकीर्तितम् ।। १५
सर्वं तच्चतुरश्रं तु कुम्भमण्डी समन्वितम्।

ब्रह्मकान्तं विजानीयाद्व्यासत्रिगुण मानतः ॥ १६
मध्येऽष्टाश्रं पोतिकान्तं मध्याष्टाश्रं प्रकल्पयेत् ।
सर्वत्राष्टाश्र संयुक्तं कुम्भमण्ड्यादि संयुतम् ॥ १७
विष्णुकान्तं स्वयं नाम्ना कौमारं स्यात्षडश्रकम् ।
भानुकान्तं तदग्रं स्यात्कलाश्रं चन्द्रकान्तकम् ॥ १८
ucyate caturas'ram ca vr'ttam va' tatpraki'rtitam // 15
sarvam taccaturas'ram tu kumbhaman.d'i' samanvitam /
brahmaka'ntam vija'ni'ya'd vya'sa trigun.a ma'natah // 16
madhye as"t'a's'ram potika'ntam madya's"t'a's'ram prakalpayet /
sarvatra's't'a's'ra samyuktam kumbhaman.d'ya'di samyutam // 17
vis"n.uka'ntam svayam na'mna' kauma'ram sya'ts"ad'as'rakam /
bha'nuka'ntam tadagram sya't kala's'ram candraka'ntakam // 18
The shape of the pillar may be square or circular. The pillar which is in the shape of square from
top to bottom and which is furnished with a pot-like capital(kumbha) and abacus(mandi) is
known as brahma kanta. The pillar whose height is three times its width and whose middle
section is octagonal is called potikanta. The pillar whose mid part is octagonal or which is
octagonal from top to bottom and provided with pot-like capital and abacus is known as
visnukanta. If the shape of the pillar is hexagonal from top to bottom, it is known as kaumara
kanta. If it is twelve sided, it is called bhanukanta. If it is sixteen sided, it is called
candrakanta.
मूले कर्ण प्रमाणेन चतुरश्रस्तदूर्ध्वतः ।
पूर्वोक्ताकृतिसंयुक्तः पूर्वाश्रा ननु कीर्तिताः ॥ १९
mu'le karn.aprama'n.ena caturas'rastadu'rdhvatah /
pu'rvokta'kr'ti samyukta'h pu'rva's'ra' nanu ki'rtita'h // 19
If the pillar is in composite shape, that is square at the bottom and octagonal, 12 or 16 sided
or circular above the bottom , it is called purvasra.

सर्वत्र वृत्तसंयुक्तं ईशकान्तमिति स्मृतम् ।
समत्रिभागमानेन चतुरष्टाश्रवृत्तकम् ॥ २०
कुम्भमण्ड्यादि सहितो रुद्रकान्तस्तु कीर्तितः ।
शुक्लभेद समायुक्त ईशकान्तः प्रकीर्तितः ॥ २१
sarvatra vr'ttasamyuktam i's'aka'ntam iti smr'tam /
samatribhaga ma'nena caturas"t'a's'ra vr'ttakam // 20
kumbhaman.d'ya'di sahito rudraka'ntastu ki'rtitah /
s'uklabheda samayukta i's'aka'ntah praki'rtitah // 21
The pillar whose shape is circular from top to bottom is called isvara kanta. The pillar which
is with three equal sections in the shape of square, octagonal and circular and which is
provided with pot-like capital and abacus is called rudra kanta. If the same pillar is associated
with the depictions of different kinds of birds, it is called isa kanta.
पिण्डपाद इति प्रोक्तो मूले विपुल मानतः ।
चतुरश्रस्तदूर्ध्वे तु षोडशाश्रादि संयुतः ॥ २२
स्यान्मूल चतुरश्रोऽसौ स्तम्भव्यासो द्वयेन च ।
विस्तृतं तु तदूर्ध्वोच्चं मूले पद्मासनं भवेत् ॥ २३
यथेष्टाकृति शेषं तु मूलपद्मासनं भवेत् ।
द्वित्रिदण्ड विशालोच्चो लूखलो यदि मूलतः ॥ २४
तदूर्ध्वे ऽष्टाश्रसंयुक्तस्स्यादुलूखलपादपः ।
pin.d'apa'da itiprokto mu'le vipulama'natah /
caturas'ras tadu'rdhve tu s"od'as'a's'ra'di samyutah // 22
sya'nmu'la caturas'ro asau stambha vya'so dvayena ca /
vistr'tam tu tadu'rdhvoccam mu'le padma'sanam bhavet // 23
yathes"t'a'kr'ti s'es"am tu mu'lapadma'sanam bhavet /
dvitridan.d'a vis'a'locco lu'khalo yadi mu'latah // 24
tadu'rdhve as"t'a's'ra samyuktas sya'dulu'khala pa'datah /

The pillar whose bottom is designed with square shape in greater measures and with sixteen sided
section above the square bottom is called pindapada. The pillar whose bottom is in square shape and
whose width is 2 hastas and which is furnished with lotus moulding at the bottom and the top is
called padmasana. The pillar which is provided with same featutres and whose remaining members
have been designed as desired by the architect comes to be known as mula padmasana. If the bottom
of the pillar is designed in the form of mortar and if that pillar is with a width of 2 hasta and a height
of 3 hastas and if it is eight-sided, that pillar is known as lukala padapa.
उदयं तु चतुर्भागस्सिंहव्यालेभभूतकैः ।। २५
नरनारियुतो मूले यथेष्टाकार संयुतः ।
उपरिष्टाच्च तन्नाम्ना पादाश्च बहवो मताः ।। २६
स्तम्भार्धं निष्क्रमः कुड्यादष्टाश्राणां विधीयते ।
त्रिभागैकं च वृत्तानां वेदाश्राणां तु पादतः ।। २७
udayam tu caturbha'gas simhavya'lebha bhu'takaih // 25
narana'ri'yuto mu'le yates''t'a'ka'ra samyutah /
uparis''t'a'cca tanna'mna' pada's'ca bahavo mata'h // 26
stambha'rdha nis''kramah kud'ya'das''t'a's'ra'n.a'm vidhi'yate /
tribha'kaikam ca vr'tta'na'm veda's'ra'n.a'm tu pa'datah // 27
The height of the pillar should be divided into 4 parts. The pillar should be furnished with the
depictions of lion, elephant, dwarf-forms, young man and young lady. Its base may designed
in the desired shape. The upper portion of the pillar should be octagonal, 12 sided or 16 sided
according to its name. Thus, pillars are said to be of various kinds. The pilaster should be
with a half projection from the wall. It should be octagonal at its middle. To the height of
one third, it should be circular and to the height of one fourth, it should be square.
कुम्भश्चतुर्विधः प्रोक्तः सपादस्सार्ध एव च।
पादोनद्विगुणश्चैव द्विगुणस्तून्नतिक्रमात् ।। २८
श्रीकान्तब्रह्मकान्तादि चन्द्रकान्ताः प्रकीर्तिताः ।
भानुकान्त इति प्रोक्तस्तदुच्चे तु नवांशके ।। २९

अंशेन दृक् चतुर्भागः कलशः कण्ठ एकतः ।
आस्यमंशमथांशेन पद्ममर्धेन वृत्तकम् ।। ३०
अर्धेन हीनको कार्यौ स्तम्भद्विगुणमानतः ।
कुम्भविस्तार उद्दिष्टश्चाध्यर्धं चास्यमीरितम् ।। ३१
kumbhaḥ caturvidhaḥ proktaḥ sapa'dassa'rdha eva ca /
pa'donadviguṇ.as'caiva dviguṇ.astu'nnati krama't // 28
s'ri'ka'nta brahmaka'nta'di candraka'nta'h praki'rtita'h /
bha'nuka'nta iti proktaś taducce tu nava'ms'ake // 29
ams'ena dr'gcaturbha'gaḥ kalas'aḥ kaṇ.t'ha ekataḥ /
a'syam ams'am atha'ms'ena padmam ardhena vr'ttakam // 30
ardhena hi'nako ka'ryau stambha dviguṇ.a ma'nataḥ /
kumbhavista'ra uddiṣ''t'as' ca'dhyardhaṁ ca'syam i'ritam // 31
The pot-like member(kumbha) of the pillar is of 4 kinds. The kumbha with a height of one
and one fourth hasta, with a height of one and a half hasta, with a height of one and three fourth
hasta and with a height of two hastas. These are called srikanta, brahmakanta, candrakanta
and bhanukanta respectively. If the total height of kumbha is divided into 9 equal parts, the
druk(eye member) takes 1 part; kalasa(pot) takes 4 parts; neck(kant'ha) part takes 1 part;
face(asya) takes 1 part; padma takes 1 part; vrutta takes a half part and hira member takes
a half part. The diameter of the kumbha is twice the height of the pillar. Asya(face) takes a
half part.
मूलपाद विशालं तु हीनको पादविस्तरौ ।
दृक्कण्ठौ च विधातव्यो पादविस्तार मानतः ।। ३२
तद्विस्तार समायुक्तं ततो द्विगुणमूलतः ।
किञ्चिदग्रं विहीनं स्यात्कमलं तदधो भवेत् ।। ३३
mu'lapa'da vis'a'laṁ tu hi'nako pa'davistarau /
dr'kkaṇ.t'ho ca vidha'tavyo pa'davista'ra ma'nataḥ // 32
tadvista'ra sama'yuktaṁ tato dviguṇ.a mulataḥ /
kin"citagram vihi'naṁ sya't kamalam tadadho bhavet // 33

Thee hira should be with a width equal to the width of the pillar. Druk and kantha should
be designed with a width of the pillar. It should be with an addition of a small measure of the
width. From the base up to the height of 2 hastas, the edge of kantha should be reduced a little.
Below that, lotus fillet should be provided.
अष्टांशाधिकाद्व्यासं अर्धपादेन तुङ्गकम्।
मूलस्थानमधस्तात्स्याद्दण्डमानमथोच्यते ।। ३४
त्रिगुणार्धयुता सा च चतुरश्रा समायता।
as''t'a'ms'a'dhika'd vya'sam ardhapa'dena tungakam /
mu'lastha'na adhasta't sua'd dan.d'ama'nam athocyate // 34
trigun.a'rdhayuta' sa' ca caturas'ra' sama'yata' /
The width should be more than that of the lotus by a half part and the height should be equal
to half of the height of the pillar. These are the proportions applicable to the portion below
the base of the kumbha. The upper portion of the kumba should be with three and a half part.
It should be in the shape of square.
मण्डिता पञ्चधा कृत्वा सार्धेन फलकासनम् ।। ३५
तत्समं वेत्रमित्युक्तं मण्डी शेषेण कल्प्यताम्।
दण्डाकारस्तु वेत्रान्तं पादाकार समो भवेत् ।। ३६
man.d'ita' pan''cadha' kr'tva' sa'rdhena phalaka'sanam // 35
tatsamam vetram ityuktam mun.d'i' s'es''en.a kalpyata'm /
dan.d'a'ka'rastu vetra'ntam pada'ka'ra samo bhavet // 36
The abacus should be held in 5 equal parts. One and a half part is for the base of phalaka.
One and a half part is for the vetra. The remaining portion should be designed with the
features of the abacus. If the pillar is equally shaped up to the verta part, then it is said
to be in the form of shaft.
पालिकाभा च पद्माग्रा तथा नागतलाकृतिः ।
त्रिधा मण्डी समसख्याता पादोर्ध्वे पोतिका भवेत् ।। ३७
नागवृत्ता पत्रचित्रा समुद्रोर्मिरिति त्रिधा।