कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

८४ सटीक कामसूत्रे [ २ अधिकरणे,

र्शनात्तद्यपदेशो रूढिवशात्, तथाऽष्टानां बाहुल्येनाष्टधा भेदात्तद्यपदेशो-
नाष्टावेवेति ॥ ६ ॥

तत्र शास्त्रस्य चतुःषष्ट्याः प्रस्तुतत्वात्कलासमूहस्य च विद्यासमु-
द्देशे समुद्दिष्टत्वात्पाञ्चालिकीं चतुःषष्टिमाह-तत्रालिङ्गनपूर्वकत्वाच्चुम्ब-
नादीनामालिङ्गनविचारा उच्यन्ते, विचाराश्च कालस्वरूपाभ्याम्,
तत्रालिङ्गनमसमागते समागते च, तत्र पूर्वमधिकृत्याह—

तत्रासमागतयोः प्रीतिलिङ्गद्योतनार्थमालिङ्गनचतुष्टयं स्पृष्ट-
कं, विद्धकम्, उद्घृष्टकम्, पीडितकमिति ॥ ७ ॥

असमागतयोरिति । असंघटितपूर्वयोः संजिघटियिष्वोः, प्रीतिलिङ्ग-
द्योतनार्थमिति । अनुरागस्य लिङ्गिनः, स्पृष्टकादि लिङ्गम्, तत्प्रकाशनात्,
तदभियोगकाले द्रष्टव्यम्, स्पर्शगोचरे सति तदभावे सति संक्रान्तक-
माभियोगिकं वक्ष्यति ॥ ७ ॥

सर्वत्र संज्ञाऽर्थेनैव कर्मातिदेशः ॥ ८ ॥

सर्वत्रेति । चुम्बनादिष्वपि संज्ञाऽर्थेन कर्मातिदेश इत्यन्वर्थतां दर्शयति,
स्पृष्टकादिसंज्ञानां प्रवृत्तिनिमित्तार्थः स्पर्शनादिकः, तेनैव कामातिदेश-
इदमेव कार्यमिति ॥ ८ ॥

संमुखागतायां प्रयोज्यायामन्यापदेशेन गच्छतो गात्रेण गा-
त्रस्य स्पर्शनं स्पृष्टकम् ॥ ९ ॥

संमुखागतायामिति । नायिकायामभिमुखमागतायाम्, प्रयोज्याया-
मिति, आलिङ्गनादि प्रयोजयितुं, तत्र वा प्रयोक्तुं या शक्यते, अन्यापदे-
शेनेति । अन्यदपदिश्यागच्छतः प्रयोक्तुः, यथाऽन्यो न जानाति बुद्धि-
कारितमस्येति, गात्रेण स्वगात्रस्य प्रयोज्यायाः स्पर्शनमिति संज्ञात्वेन
कर्मातिदिशति, पृष्टकमिति 'नपुंसके भावे क्तः । ३ । ३ । १४ । पश्चात्
'संज्ञायां कन्' ।५।३।८७। एवमुत्तरत्रापि योज्यम्, अस्याः संमुखागते
नायके नायिकाऽपि प्रयोक्त्री ॥ ६ ॥

प्रयोज्यं नायिका स्थितमुपविष्टं वा विजने किंचिद् गृह्णती पयो-
धरेण विध्येन्नायकोऽपि तामवपीड्य गृह्णीयादिति विद्धकम् ॥१०॥

नायिका प्रयोक्त्री प्रयोज्यं नायकं स्थितमुपविष्टं वा न गच्छेत् तत्प्र-
थोक्तुमप्रयोगात्, न संविष्टम् असंगतत्वाद् विजने, अन्यत्र तु स्तनप्रदर्श-
नस्यापि दुर्लभत्वात्, अथ व्यधनोपायमाह-किञ्चिदिति । तद्धस्तात्तत्स-
मीपे वा किञ्चिदर्थजातमाददाना, पयोधरेणेति । शृङ्गारित्वात् स्तनग्रहण-
नस्य । स्वेनांसकूर्दादिनाऽपविध्येदिति वक्षसि पृष्ठपार्श्वयोर्वा यथास-