कामसूत्रम् (जयमङ्गला व्याख्या एवं हिन्दी टीका सहित)

४ अध्याये ] एकपुरुषाभियोगप्रकरणम् । १८५

चतुर्थोऽध्यायः ।

शास्त्रकार एव प्रकरणसम्बन्धमाह—

दर्शितेङ्गिताकारां कन्यामुपायतऽभियुञ्जीत ॥ १ ॥

दर्शितेङ्गिताकारमिति । उपायत इति । उपाया एवाभियोगा अभि-
युज्यते तैरिति, ते चासहायस्येत्येकपुरुषाभियोगा उच्यन्ते, ससहाय-
स्यापि के चित्सम्भवन्ति, ते द्विविधाः—बाह्या आभ्यन्तराश्चेति ॥ १ ॥

तत्र पूर्वानधिकृत्याह—

द्यूते क्रीडनकेषु च विवदमानः साकारमस्याः पाणिमव-
लम्बेत ॥ २ ॥

द्यूत इति । विवदमानो वाक्कलहं कुर्वन्, साकारं पाणिमवलम्बेत
यथाऽवगच्छेद् 'अहमनेनोढेति' ॥ २ ॥

यथोक्तं च स्पृष्टकादिकमालिङ्गनविधिं विदध्यात् ॥ ३ ॥

स्पृष्टकादिकमिति । स्पृष्टकं विद्धकमुद्घृष्टकं पीडितकमिति, चतुष्ट-
यमवसरप्राप्तत्वाद्यथायोग्यं विदध्यात् ॥ ३ ॥

पत्रच्छेदक्रियायां च स्वाभिप्रायसूचकं मिथुनमस्या दर्श-
येत् ॥ ४ ॥

पत्रेति । स्वाभिप्रायसूचकं संप्रयोगसूचकं हंसादिमिथुनम् ॥ ४ ॥

एवमन्यद्विरलशो दर्शयेत् ॥ ५ ॥

एवमिति । अन्यदपि यन्मिथुनं भवति, तिलकादिकं साकारं, विर-
लश इति । सततदर्शने हि ग्राम्यता सम्भाव्यते कौतुकं चापैति ॥ ५ ॥

जलक्रीडायां तद्दूररतोऽप्सु निमग्नः समीपमस्या गत्वा स्पृष्ट्वा
चैनां तत्रैवोन्मज्जेत् ॥ ६ ॥

जलेति । स्पृष्ट्वा चैनामिति । निमग्न एव, तत्रैवोन्मज्जेद्, नायिकास-
मीपे ॥ ६ ॥

नवपत्रिकादिषु च सविशेषभावनिवेदनम् ॥ ७ ॥

नवपत्रिकादिषु चेति । देश्यक्रीडासु, सविशेषभावनिवेदनमिति ।
पूर्वोक्तेनैव स्वाभिप्रायसूचकेन पत्रच्छेद्यादिना ॥ ७ ॥

आत्मदुःखस्यानिवेदेन कथनम् ॥ ८ ॥

आत्मदुःखस्य च कथनं 'न जाने किं कृत मम चेतसि पीडा' इति,
तत्राप्यनिर्वेदेन भूयो भूयः प्रधानकार्यत्वात्कथनम् ॥ ८ ॥

२४ का० सू०