जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)
Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary
वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 489, कुल 588 में से
संदर्भ में पढ़ेंदशमैकादशद्वादशभावफलाध्यायः ॥१५॥ ४६३
ग्रहैश्चतुर्भिः सहिते तदीशे केन्द्रत्रिकोणोपगतैस्तु मुक्तः ।
चतुर्ग्रहैः कर्मगतैः प्रव्रज्यां प्राप्नोति जातः कथितो मुनीन्द्रैः ॥ २५ ॥
ग्रहैरिति । तदीशे = दशमभावेशे केन्द्रत्रिकोणोपगतैः यैः कैश्चिचतुर्भिर्ग्रहैः सहिते
सति जातो नरः मुक्तो भवेत् । यैः कैश्चिचतुर्ग्रहैः कर्मगतैः=दशमभावगतैः जातः प्रव्रज्याम्
आप्नोति इति मुनीन्द्रैः कथितः । तत्र चतुर्णां मध्ये यो बलीयान् भवेत्तत्कृतां प्रव्रज्यां प्राप्नु-
याज्जातक इति वाच्यम् ॥ २५ ॥
दशम भावका स्वामी केन्द्र या त्रिकोणमें स्थित चार ग्रहोंसे युक्त हो तो मुक्त
(मोक्षभागी) होवे । चार ग्रह दशवें हों तो जातक संन्यासको प्राप्त हो ऐसा मुनियों
ने कहा है ॥ २५ ॥
कुजार्कसोमार्कजदेववन्दितैः कुजार्कचन्द्रात्मजमन्दभार्गवैः ।
रवीन्दुभौमासितदानवप्रियैर्भवन्ति जाता व्रतसंयुता नराः ॥ २६ ॥
कुजार्कति । १—कुजार्कसोमार्कजदेववन्दितैः = भौम-सूर्य-चन्द्र-शनि-गुरुभिः, वा—
२--कुजार्कचन्द्रात्मजमन्दभार्गवैः = भौम-सूर्य-बुध-शनि-शुक्रैः, वा—
३—रवीन्दुभौमासितदानवप्रियैः = सूर्य-चन्द्र-कुज-शनि-शुक्रैः,
यत्र तत्रैकत्र सम्मिलितैः सद्भिः जाता नराः व्रतसंयुताः=परिव्राड्व्रतपालका भवन्ति॥२६॥
मंगल, सूर्य, चन्द्रमा, शनि और गुरु या मंगल, सूर्य, बुध, शनि और शुक्र या सूर्य,
चन्द्र, मंगल, शनि और शुक्र इनके एकत्र होने पर जो उत्पन्न हो वह मनुष्य व्रतसे युक्त
(नियमो, संयमी) होवे ॥ २६ ॥
सितारसूर्यात्मजजीवभास्करैः कुजेन्दुदेवेज्यबुधार्कनन्दनैः ।
सितेन्दुपुत्रार्किशशाङ्कभूमिजैर्भवेत्तपस्वी वनपर्वताश्रयः ॥ २७ ॥
सितारेत्यादि । १-शुक्र-कुज-शनि-गुरु-सूर्यैः । वा, २-भौम-चन्द्र-गुरु-बुध-
शनैश्चरैः । वा-३-शुक्र-बुध-शनि-चन्द्र-मङ्गलैश्च कुत्राप्येकस्थानगतैः जातः वनपर्वता-
श्रयः = वनगिरिनिलयः तपस्वी भवेदिति ॥ २७ ॥
शुक्र, मंगल, शनि, गुरु और सूर्यके एकत्र होनेसे या मंगल, चन्द्रमा, गुरु, बुध और
शनिके एकत्र या शुक्र, बुध, शनि, चन्द्र और मंगलके एकत्र होने पर जातक पर्वत तथा
बनमें रहनेवाला तपस्वी होवे ॥ २७ ॥
चन्द्रेन्दुपुत्रारसुरेज्यभास्करैः शशाङ्कसूर्येन्दुजशुक्रमूमिजैः ।
एकत्रगेरेभिरिह प्रजाता भवन्ति विद्यामुनयोऽस्त्रदूषकाः ॥ २८ ॥
चन्द्रेत्यादि । १-चन्द्र-बुध-भौम-गुरु-सूर्यैः । वा, २-चन्द्र-सूर्य-बुध-शुक्र-
मङ्गलैः सम्मिलितैरेकत्र गतैः सद्भििरिहास्मिन्नन्यतरयोगे प्रजाता नरा अस्त्रदूषकाः =आयुध-
निन्दका विद्यामुनयः=सज्ज्ञानप्रवर्त्तकशास्त्रकर्त्तारो मुनयो भवन्ति ॥ २८ ॥
चन्द्रमा, बुध, मंगल, गुरु और सूर्यके एकत्र होनेसे या चन्द्र, सूर्य, बुध, शुक्र और मंग-
लके एक राशिमें होने से उत्पन्न हों तो अन्न शस्त्रोंका विरोधी विद्याभ्यासी मुनि होते हैं॥२८॥
रवीन्दुभौमेन्दुजजीवभार्गवैः सुधाकरार्किगुरुज्ञभास्करैः ।
कुजेन्दुसूर्यार्किसितेन्दुसम्भवेर्भवेदमीभिः सहितैर्व्रती नरः ॥ २६ ॥
रवीत्यादि । १—सूर्य-चन्द्र-कुज-बुध-गुरु-शुक्रैः, वा २-चन्द्र-कुज-शनि-गुरु-
बुध-सूर्यैः, वा ३-मङ्गल-चन्द्र-सूर्य-शनि-शुक्र-बुधैरमीभिर्ग्रहैः सहितैरेकस्थानगतैः नरो
व्रती भवेत् । अस्मिन्नन्यतमयोगे जातो नरो नियमकृद्भवतिति ॥ २६ ॥
सूर्य, चन्द्रमा, मंगल, बुध, गुरु और शुक्र एक राशिमें हों, या चन्द्रमा, मङ्गल, शनि,
गुरु, बुध और रवि एक राशिमें हों या मङ्गल, चन्द्रमा, सूर्य, शनि, शुक्र और बुध एकत्र
31 हों तो इन योगोंमें उत्पन्न मनुष्य व्रती होवे ॥ २९ ॥