जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

३५८ सटीकजातकपारिजाते-
शन्यनारयोगे गुलिकेन युक्ते नेत्रेश्वरे तत्र तु नेत्ररोगः ।
नेत्रे यदा पापबहुत्वयोगे यमेन दृष्टे सति रुग्णनेत्रः ॥ ६८ ॥
इदानीं नेत्ररोगमाह—शन्यारेति । नेत्रेश्वरे = द्वितीयभावेशे, गुलिकेन युक्ते, तत्र
शन्यनारयोगे = शनिभौमयोर्योगे सति । एतदुक्तं भवति । यत्र गुलिको भवति तत्रैव द्विती-
येश-शनि-भौमा भवेयुरिति । तदा जातस्य नेत्ररोगः स्यात् । अथ नेत्रे = द्वितीयभावे,
पापबहुत्वयोगे = बहूनां पापग्रहाणामवस्थितौ, यमेन = शनिना दृष्टे च सति जातो रुग्ण-
नेत्रः = नेत्ररोगी भवति ॥ ६८ ॥
द्वितीयेश शनि, मङ्गल तथा गुलिकसे युक्त हो तो जातकको नेत्ररोग हो, धन (२) स्थानमें
बहुत पापग्रहोंका योग हो उनको शनि देखता हो तो जातक नेत्रका रोगी होवे ॥ ६८ ॥
नेत्रेश्वरे शुभयुते शुभदृष्टियुक्तेऽथवा ।
शुभांशकस्थिते वाऽपि शुभदृक स नरो भवेत् ॥ ६९ ॥
सुनेत्रयोगमाह-नेत्रेश्वर इति । द्वितीयेशः शुभग्रहेण युतो वा दृष्टो वा शुभग्रहनवां-
शगतो भवेत् तदा स नरः शुभदृक् = सुनेत्रो भवेत् । एवं जातकरत्ने सुनेत्रयोगः-
“लग्नाधिपे सौम्यखगेन युक्ते बलान्विते कारकखेचरेन्द्रे ।
नेत्रे शुभे तद्भुवनेश्वरो वा सौम्यान्वितः सौम्यदृशा समेतः ॥ इति ॥ ६९ ॥
धनेश शुभग्रहसे युक्त हो, वा उसे शुभग्रह देखते हों, वा शुभांशकमें हो तो उस जातक
की सुन्दर दृष्टि हो ॥ ६९ ॥
अथ मुखविचारः ।
जातोऽसौ सुमुखः शुभे धनगते तुङ्गादिवर्गान्विते
तद्भावे यदि सौम्यवर्गसहिते वाक्सिद्धिमेति ध्रुवम् ।
आज्यस्पर्शमुपैति वित्तगृहगे भौमे दिनेशेक्षिते
जातः कोद्रवमुख्यभुग् धनगते राहौ च पापेक्षिते ॥ ७० ॥
इदानीं मुखविचारमारभते—जात इति । शुभे = शुभग्रहे ( बुधगुरुशुक्रशुक्लचन्द्रा-
न्यतमे ) धनगते = द्वितीयभावमुपगते तस्मिंस्तुङ्गादिवर्गान्विते = स्वकीयोच्चराशिप्रभृति-
वर्गगते सति, असौ = ईदृग्योगे जातः, सुमुखः = सुन्दरमुखो भवति । यदि तद्भावे =
द्वितीयभावे सौम्यवर्गसहिते = शुभग्रहसम्बन्धिवर्गेण ( राश्यादिना ) सहिते, असौ जातः,
ध्रुवं = निश्चयेन, वाक्सिद्धिं = स्ववचनप्राशस्त्यम्, एति = प्राप्नोति । अस्मिन्योगे जातस्य
वचनं ( यत्किञ्चित् भाषितम् ) सत्यं भवतीत्यर्थः । भौमे = मङ्गले, वित्तगृहगे = द्वितीय-
भावगते, तस्मिन् दिनेशेन ( सूर्येण ) दृष्टे सति जातः, आज्यस्पर्शं = घृतस्पर्शं, मुखं
प्राप्नोति । अर्थादत्र योगे जातो नरः सर्वदा स्वमुखं घृताक्तं करोति । यतस्तन्मुखं दधि-
रादिविकारयुक्तं भवतीत्यर्थः । अथ राहौ धनभावगते तस्मिन् पापग्रहेक्षिते च जातो नरः
कोद्रवमुख्यभुक् कोद्रवादिकदन्नभोक्ता भवति ॥ ७० ॥
धन भावमें शुभग्रह यदि उच्चादि वर्गमें हो तो जातकका सुन्दर मुख हो । यदि धन
भावमें शुभग्रहोंका वर्ग हो तो जातक वाक्सिद्धि प्राप्त करे । धनभावमें मङ्गलको सूर्य
देखता हो तो आज्यस्पर्श रोग हो । धन भावगत राहुको पापग्रह देखता हो तो वह जातक
कोदो ( कदन्न ) आदि अन्न का खानेवाला होवे ॥ ७० ॥
लग्नास्तार्थाष्टमस्थेऽर्के भौमे वाऽन्यतरेक्षिते ।
आज्यस्पर्शोऽग्निभीतिर्वा सम्भवन्ति मसूरिकाः ॥ ७१ ॥
लग्नास्तेति । अर्के = सूर्ये, वा भौमे = मङ्गले, लग्नास्तार्थाष्टमस्थे = लग्न-सप्तम-