जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

प्रथमद्वितीयभावफलाध्यायः ॥११॥ ३४३
यद्भावनाथो रिपुरिफ्फरन्ध्रे दुःस्थानपो यद्भवनेस्थितस्तु ।
तद्भावनाशं कथयन्ति तज्ज्ञाः शुभेक्षितश्चेत् फलमन्यथा स्यात् ॥४॥
यदिति । यस्य भावस्य स्वामी, रिपुरिफ्फरन्ध्रे = षष्ठद्वादशाष्टमानामन्यतमे भवति,
वा दुःस्थानपः = षष्ठद्व्ययेशानामन्यतमो ग्रहो यस्मिन् भवने ( भावे ) स्थितो भवति,
तस्य भावस्य नाशं तज्ज्ञाः = तद्विदः ( भावफलवेत्तारः ) कथयन्ति । अथ चेदसौ भावः
केनचित् कैश्चिद्वा शुभग्रहेण शुभग्रहैर्वा ईक्षितः = निरीक्षितः स्यात् तदा फले अन्यथाऽर्था-
त्तद्भावनाशो न स्यादुत तद्भाववृद्धिरेव वाच्येति ॥ ४ ॥
जिस भावका स्वामी षष्ठ, द्वादश या अष्टम स्थानमें प्राप्त हो, एवं दुःस्थान (६।८।१२)
का स्वामी जिस भावमें हो उस भावका नाश होता है ऐसा विद्वान् लोग कहते हैं।
यदि उसे शुभग्रह देखते हों तो अन्यथा फल होता है अर्थात् उस भावका नाश नहीं
होता है ॥ ४ ॥
यद्भावपे केन्द्रगते विलग्नात्त्रिकोणगे वा यदि सौम्यदृष्टे ।
तुङ्गादिवर्गोपगते बलाढ्ये तद्भावपुष्टिं फलमाहुरायाः ॥ ५ ॥
यद्भावप इति । यस्य भावस्य स्वामी विलग्नात् = जन्मलग्नात्, केन्द्रे (१।४।७।१०)
वा कोणे (५।९) स्थितः यदि सौम्येन ( शुभग्रहेण ) दृष्टो भवेत्तथा तुङ्गादिवर्गोपगतः =
स्वकीयोच्चादिराशौ स्ववर्गे च स्थितः बलाढ्यः = पूर्वोक्तैर्बलैर्युक्तो वा भवेत् तदा तद्भावपुष्टि-
फलं तद्भावस्य वृद्धिरेव फलम् आर्या आहुः ॥ ५ ॥
लग्नसे जिस भावका पति केन्द्रमें हो वा त्रिकोणमें हो उसे शुभग्रह देखते हों उच्चादि
वर्गमें प्राप्त होकर बलवान् हो तो श्रेष्ठ विद्वानोंके मतसे उस भावकी पुष्टि होती है ॥ ५ ॥
तत्तद्भावत्रिकोणे सुखमदनगृहे वाऽऽस्पदे सौम्ययुक्ते
पापानां दृष्टिहीने भवनपसहिते पापखेटैरयुक्ते ।
भावानां पुष्टिमाहुः सकलशुभकरं चान्यथा चेत्प्रणाशं
मिश्रं मिश्रग्रहेन्द्रैरखिलमपि तथा मूर्तिभावादिकानाम् ॥ ६ ॥
तत्तदिति । तत्तद्भावात् = विचारणीयभावतः, त्रिकोणे ( ५।९ ) सुखमदनगृहे ( ४।७ ), ˙
वा आस्पदे ( १० ) सौम्ययुक्ते = शुभग्रहेण शुभग्रहैर्वा सहिते, तस्मिन् पापानां दृष्टिहीने =
पापग्रहैरनवलोकिते सति, भवनपसहिते स्वराशिपत्तिना युक्ते, तथा पापखेटैरयुक्ते, ईदृग्ल-
क्षणलक्षितानां भावानां पुष्टिं = वृद्धिं विद्वांस आहुः । यस्मिंस्तस्मिन् भावे ईदृगलक्षणं तद्भा-
बजातं सकलशुभकरं भवति । अस्मादन्यथा चेद्भवति तदा तद्भावस्य प्रणाशं करोति ।
अथ मिश्रग्रहेन्द्रैः = तत्तद्भावात्त्रिकोणे सुखमदने आस्पदे वा पापैः शुभैश्च सहिते, पापैः
शुभैश्चावलोकिते सति, मूर्त्तिभावादिकानां = लग्नादिद्वादशभावानाम् अखिलमपि फलं = सकल-
मेव तत्तद्भावजातं फलं मिश्रं साधारणं ( शुभमशुभञ्च ) वाच्यमिति ॥ ६ ॥
लग्नादि प्रत्येक भावोंके उस २ भावसे त्रिकोण, चतुर्थ, सप्तम या दशम गृहमें शुभग्रह
वा उसका पति युक्त हो वहां पापग्रहोंकी दृष्टि तथा योग न हो तो भावोंका समस्त शुभ-
फल तथा पुष्टि कहे। यदि ऐसा न हो तो उस २ भावका नाश होता है। यदि उक्त स्थान
मिश्रग्रहसे युक्त हों तो सब मिश्रफल होते हैं ॥ ६ ॥
नाशस्थानगतो दिवाकरकरच्छन्नस्तु यद्राशिपो
नीचारातिगतोऽथवा यदि शुभैः खेटैरयुक्तेक्षितः ।
तद्भावस्य विनाशनं मुनिगणाः शंसन्ति खेटैर्युतो
यद्यत्रापि फलप्रदो नहि तथा मूर्त्यादिभानां क्रमात् ॥ ७ ॥