सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

जातक पारिजात (वैद्यनाथ दीक्षित - शास्त्रीय होरा फलित, राजयोग एवं आयुर्दाय सटीक)

Jataka Parijata of Vaidyanatha Dikshita with Commentary

वैद्यनाथ दीक्षित (टीकाकार: पं. कपिलेश्वर शास्त्री एवं पं. मातृप्रसाद शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished588 पृष्ठ

पृष्ठ 245, कुल 588 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 245

राजयोगाध्यायः ॥ ७ ॥ २१५
जिसके जन्म-समय शुक्रके नवांशसे रहित सिंहका सूर्य लग्नमें हो, कन्यामें बुध हो तो
वह नीच कुलमें उत्पन्न हो तो भी राजा होता है। भाद्रमासमें इसकी सम्भावना है।
(सु. शा. कार ) ॥ ४३ ॥
मानपुत्रोदयस्थौ वा मन्दावनिसुतौ यदि ।
पूर्णेन्दौ गुरुराशिस्थे जातो राजा भविष्यति ॥ ४४ ॥
मानेति । यदि, मन्दावनिसुतौ = शनिमङ्गलौ, मानपुत्रोदयस्थौ = माने ( दशमे ) पुत्रे
( पञ्चमे ) उदये ( लग्ने ) वा गतौ भवेताम् । पूर्णेन्दौ = पूर्णकलान्विते चन्द्रे, गुरुराशिस्थे =
धनुषि मीने वा विलसति जातो नरो राजा भविष्यति ॥ ४४ ॥
यदि शनि और मङ्गल १० वें, ५ वें, या लग्नमें हों और पूर्ण चन्द्रमा गुरुके ( ९।१२ )
राशिमें हो ऐसे समयमें जो बालक उत्पन्न हो वह राजा हो । (सु. शा. कार ) ॥ ४४ ॥
बली विलग्नाधिपतिश्च केन्द्रे
भूपालयोगं कुरुते नराणाम् ।
तन्मित्रदृष्टे यदि नीचवंशे
जातोऽपि राजा नृपवन्दितो वा ॥
बलीति । सरलार्थः ॥ ४५ ॥
लग्नेश बली होकर केन्द्रमें हो तो मनु-
ष्योंका राजयोग करता है। वह मित्रसे दृष्ट
हो तो नीच वंशमें जन्म हो तो भी राजा
हो, वा राजासे पूजानेवाला हो ॥ ४५ ॥
[कुण्डली/चक्र:]
। २ । १ । १२ ।
। ३ । । ११ ।
। ४ चं. बृ. । । १० मं. ।
। ५ । । ९ ।
। ६ । ७ । ८ ।
जन्माधिपः स्वोच्चगृहे मृगाङ्कं पश्यत्यवश्यं यदि भूमिपालः ।
गजादिसेना तुरगादिसङ्घैर्जितारिकोटिर्जगति प्रजातः ॥ ४६ ॥
जन्माधिप इति । जन्माधिपः = लग्नेशः, स्वोच्चगृहे विद्यमानः, मृगाङ्कं = चन्द्रं पश्यति,
( यत्र तत्रस्थमिति ) अन्यत्स्पष्टमेवेत्यलम् । उदाहरणं ४५ श्लोके चक्रं विलोक्यम् ॥ ४६ ॥
यदि उच्चगत लग्नेश चन्द्रमाको देखता हो तो अवश्य ही वह जातक हाथी, घोड़े,
सेनाओंसे परिपूर्ण होकर करोड़ों शत्रुओंको जीतनेवाला प्रसिद्ध राजा होवे ॥ ४६ ॥
लग्नं विहाय केन्द्रस्थे चन्द्रे पूर्णकलान्विते ।
गुरुभार्गवसन्दृष्टे जातो राजा भवेन्नरः ॥ ४७ ॥
लग्नमिति । स्पष्टमेव ॥ ४७ ॥
लग्नके अतिरिक्त केन्द्र ( ४।७।१० ) में चन्द्रमा पूर्ण बली हो उसको बृहस्पति और शुक्र
देखते हों ऐसे समयमें जायमान बालक राजा हो ॥ ४७ ॥
लग्नेशे केन्द्रभावस्थे नीचमूढारिभं विना ।
नान्यग्रहयुते राजा सार्वभौमो भविष्यति ॥ ४८ ॥
लग्नेश इति । लग्नेशे = जन्मलग्नपतौ, नीचमूढारिभं विना = स्वनीचराशिं, सूर्येण
संयोगं, शत्रुराशिं च त्यक्त्वा केन्द्रभावस्थे अर्थात् केन्द्रराशिः लग्नेशस्य नीचं, सूर्यसहितः,
लग्नेशस्य शत्रुगृहं च न भवेदिति । तथा नान्यग्रहयुते = केनाप्यन्येन ग्रहेण न युक्ते, जातो
सार्वभौमः = चक्रवर्ती राजा Emperor, भविष्यति ॥ ४८ ॥
जिस मनुष्य के जन्म समयमें लग्नेश नीच, अस्त, और शत्रु राशिके अतिरिक्त केन्द्रमें
हो अन्यग्रहसे युत न हो तो वह सार्वभौम राजा होता है ॥ ४८ ॥