जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

१.२७७ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ ७३
ते ह वै ते तथैकैकनैवामुः । अथ य एवम् एतानि सर्वाण्य् | वा आहुर एका धूर् इति रेतस्या ह वै सा धुरां धूः । अन्नं तद्
एकधा वेदैवं ह्य् एतानि सर्वाण्य् एकधा भवन्त्य् एकधैव श्रेष्ठस् | धुराम् । अलंकरणं सुरभिर् गन्धो गायत्र्यै दर्शनीयस् त्रिष्टुभश्
स्वानां भवति ॥ | श्रवणीयो जगत्यै । यद् एव वाचा पुण्यं वदति तद् अनुष्टुभः ।
तद् उ होवाच वासिष्ठश् चैकितानेयः पश्वैवानुबुध्य¹ धुरो ह वा | स ह वा एना अन्नम् आदद्याति य एना एतैस् समृद्धयति । ता
इमे ब्राह्मणा मीमांसमानास् ताम् एव धुरं नावागमन् यस्याम् | एनम् अन्नाद्यमाना अन्नादं श्रेष्ठं स्वानां कुर्वन्ति । अन्नादश् श्रेष्ठस्
एता धुरि सर्वा अधीति । रेतस्यां ह वै स तद् उवाच । यां ह | स्वानां भवति य एवं वेद ॥ २७३ ॥२

१ ? ल पश्वैवानुबुध्यन् श पश्वैवानुष्टुबुध्य २ २ ॥ २९ ॥
त्रयो ह वा एते समुद्रा यत् पवमाना अग्निर् वायुर् असाव् | बलीवर्दो ऽश्वतरो हस्ती निष्कः पुरुषः । रूपंरूपं वाव तत्र कल्याणम्
आदित्यः । तैश् छन्दैर् उद्गायेत् । स यहिं वै प्रजापतिः प्रजाभ्यो | आजायत इत्य् एतद् ध तद् विद्वान् उवाच । यो वै देवांश् च
वृष्टिम् अन्नाद्यं प्रयच्छति छाद्यन्त एते तर्हि । प्रजापतिर् एष सः । | मनुष्यांश् च व्यावर्तयति वि पाप्मना वर्तते ॥
यद् उद्गास्तन् पवमानेष्व् चान्यैर् उद्गायति छादयत्य् एव | देवा वै पवमानाः प्रजाः पृष्ठोक्थानि । तैश् छन्दैः परोक्षम् अनि-
यजमानम् अन्नाद्येन छादयत्य् आत्मानं छादयति प्रजा बहु- | रुक्तैः पवमानैर् उद्गायेत् । छन्ना इव हि परोक्षम् अनिरुक्ता इव
वर्षी तत्र पर्जन्यो भवतीति ह स्माह कूटश् शैलनो यत्राहम् | देवाः प्रजाः पृष्ठोक्थानि । तैर् अच्छन्दैः प्रत्यक्षं निरुक्तैर् उद्गायेत् ।
उद्गायामीति । यत्र वै बहुवर्षी पर्जन्यो भवति कल्याणी वै तत्र | अच्छा इव हि प्रत्यक्षं निरुक्ता इव मनुष्याः । एतद् वै देवांश्
च व्यावर्तयति वि पाप्मना वर्तते य एवं वेद ॥ २७४ ॥१

१२ ॥ ३० ॥
दैवीं ह वा एष संसद्म् एति यः पवमानैर् उद्गायति । स | वीतो ऽतिगाहते मृदा वै स लिप्यत आयति वा । अथ यस्
यथा श्रेयांसम् अभ्यायन्न् एवं शिक्षन्न् एवोपशिक्षन्न् इवोपनम- | संवीतो ऽतिगाहते न मृदा लिप्यते नायति¹ । एवम् इव वै
स्यन्न् इव । संसिद्धैश् शक्नुवन्न् उपहन्यमान उद्गायेत् । यथाय- | पवमाना उपचर्याः ॥
न्तम् आभिवेदू यथा यद् याचेत् तद् दद्यात् तादृक् तत् । अथ य | तद् आहुर् यद् अन्यानि स्तोत्राणि स्तोत्रियप्रतिपदो ऽथ
एतैर् असंसिद्धैर् अशक्नुवन्न् उपहन्यमान उद्गायेद् यथायन्तं | कस्मात् पवमाना अस्तोत्रियप्रतिपद इति । स ब्रूयात् प्राणा वै
प्रतिभिद्येद् यथा यद् याचेत् तन् न दद्यात् तादृग् उ तत् । तद् | पवमानाः प्राणा उ पावमान्यः । तद् यत् पवमानान् पावमानी-
उ हार्तैव यज्ञस्य समृद्धं च न्यृद्धं च विज्ञायते ॥ | भिर् एवानुप्रतिपद्येरन् पराञ्च एव प्राणान् निर्मृज्युर् इति । तान्
अतिहार्या ह वा एषा यत् पवमाना । यो वा अतिहार्याम् असं- | यद् अनुष्टुभानुप्रतिपद्यन्ते—वाग् वा अनुष्टुप् । वाच्य् अपानो
नियतः—वाचैव तद् अपानं दधार² ॥ २७५ ॥३

१ कोशेषु न आयति २ र-वर्जम् अन्यत्र दाधार ३२ ॥ ३१ ॥
तद् आहुर् अशान्तम् इव वा एतत् स्तोत्रं यत् स्तोत्रियेण | स यथा वाचा ब्रूयाद् प्रेहि जयाभिक्राम मापक्रमीर् इति तादृक्
नोत्नुप्रतिपद्यन्ते । केनैषां स्तोत्रियप्रतिपदो ऽनितं भवतीति । स | तत् ॥
ब्रूयाद् वाग् वा अनुष्टुब् वाच्य् उ वै सर्वाणि छन्दांसि । यद् | देवा वै पवमानाः । [तानि] देवानां स्तोत्राणि । तानि देवा
आग्नेयम् ऐन्द्रं पवमानं तेनैषां स्तोत्रियप्रतिपदो ऽनितं भवति ॥ | अन्वायत्ताः । प्रजाः पृष्ठोक्थानि । तानि प्रजानां स्तोत्राणि । तानि
जया ह वै नामैते स्तोमा यत् पवमानाः । पवमानैर् वै देवा | प्रजा अन्वायत्ताः । तद् यत् पवमानैः पराचीनैर् एव स्तुवते
असुरान् पराञ्च एव जयन्त आयन् । तद् यत् पवमानाः पराञ्च | तस्मात् पराञ्चो देवाः । पराङ् आदित्य एति पराङ् चन्द्रमाः
एव भवन्ति यथा पराञ्च एव जयन्न् इयात् तादृक् तत् । तान् | पराञ्चि नक्षत्राणि पराङ् अग्निर् दहन्न् एति । अथ यस्मात्
यद् अनुष्टुभानुप्रतिपद्यन्ते—वाग् वा अनुष्टुब् वाग् उ वै वाच- | पृष्ठोक्थैः पराचीनैश् चावाचीनैश् च स्तुवते तस्माद् उ पराचीश्
यित्री—वाचा वा आह प्रेहि जयाभिक्राम मापक्रमीर् इति । | चावाचीश् च प्रजाः । पराञ्चः प्रातः प्रेरते । ते सायं समावर्तन्ते ।
पराङ् रेतस् सिक्तम् । तद् | अर्वाक् प्रजायते ॥ २७६ ॥२

१ कोशेषु न नास्ति २ २ ॥ ३२ ॥
पृथुर् ह वैन्यो दिव्यान् व्रात्यान् पप्रच्छ | इति ।
यज्ञस्य धाम परमं गुहायीं | देवा अन्यां वर्तनिम् अध्वरस्य
निर्मितं महतो ऽन्तरिक्षात् । | मानुषास उपजीवन्त्य् अन्याम् ।
कस्माद् यन्ति पवमानाः पराञ्चः | तस्माद् यन्ति पवमानाः पराञ्चस्
कस्माद् उक्थ्याः पुनर् अभ्याकनिक्रति ॥ | तस्माद् उक्थ्याः पुनर् अभ्याकनिक्रति ॥