जैमिनीय ब्राह्मण (सामवेद का प्राचीनतम गूढ़ ब्राह्मण ग्रन्थ - सरस्वती विहार संस्करण)

४ ] जैमिनीयब्राह्मणम् [ १.७
स स्वर्गं लोकम् आरोहन् देवन् अब्रवीद् एतानि यूयं त्रीणि
शतानि वर्षाणां समापयथेति । तथेति² । ते त्रीणि शतानि
वर्षाणां समाप्य ताम् उ एव जितिम् अजयन् यां प्रजापतिर्
अजयत् । त एते सर्व एव प्रजापतिमात्रा अयामयाम् ? इति ॥
ते ऽब्रुवन् देवशरीरैर् वा इदम् अमृतशरीरै समापाम न वा इदं
मनुष्यास् समाप्स्यन्ति । एतेमं यज्ञं संभरामॆति । तं संवत्सरम्
अभिसमभरन्³ । ते ऽब्रुवन् महद् वा इदं सम् एव भरामॆति ।
तं⁴ द्वादशाहम् अभिसमभरन् । ते ऽब्रुवन् महद् वा इदं सम्
एव भरामॆति । तं पृष्ठ्यं षडहम् अभिसमभरन् । ते ऽब्रुवन्
महद् वा इदं सम् एव भरामॆति ॥ ३ ॥

१ श आरोहद् वर्षाणां समापयथेति तथेति ४ य श तद्
२ र द्विरुक्तिः तथेति ते त्रीणि शतानि ३ र ल व श ष ॰संभरंस् ५ य र ल ॰संभरंस्

तं त्रिरात्रं तं द्विरात्रं तम् अश्रोढां तं तम् अतिरात्रं तं वाजपेयं
तं षोडशिनं तम् उक्थ्यं तम् अग्निष्टोमं तम् इष्टिषशुबन्धांस् तं
चातुर्मास्यानि तं दर्शपूर्णमासौ तम् एते अग्निहोत्राहुती अभिसम-
भरन्¹ । सो ऽतो न पराजयते । तद् वा अपराजितं यद् अग्नि-
होत्रम् । न ह वै पराजयते य एवं वेद ॥
स यत् पुरस्ताद् अप उपस्पृशति—सत्यं वा आपस् सत्यं दीक्षा—
दीक्षैवास्य सा ॥
अग्निर् ज्योतिर् ज्योतिर् अग्निस् स्वाहा इत्य् अष्टाक्षरॆण जुहोति ।
अष्टाक्षरा गायत्री । तद् एव प्रातःसवनम् । मनसा निष्केवैल्ये-
नोत्तराम् आहुतिं जुहोति । तद् एव माध्यंदिनं सवनम् ।
उपसृष्टे प्राश्नाति । तद् एव तृतीयसवनम् । लेलि²हितम् इव हि
तत् तृतीयसवनम् ॥
उपरिष्टाद् अप उपस्पृशति । अवभृथ एवास्य सः ॥
स यद् एते सायमाहुती जुहोत्य् एताभ्याम् एवास्याहुतिभ्यां
सर्वैर् एतैर् यज्ञक्रतुभिर् इष्टं भवति ॥
³अथ यद् एते प्रातराहुती जुहोत्य् एताभ्याम् एवास्याहुतिभ्यां
सर्वैर् एतैर् यज्ञक्रतुभिर् इष्टं भवति ॥⁴
तद् एतद् अपर्यन्तं यद् अग्निहोत्रम् ॥ ४ ॥

१ ल व ष ॰संभरन् श ॰समाभरन् २ य व ष निकैव॰ ३ ल श लेली॰
४-४ व ष नास्ति (समात् समं दृष्टिप्लुतिः)

अथ पशुकामस् सायं पशुषु समेतेष्व् अग्निहोत्रं जुहुयात् ।
ब्रह्म वा अग्निहोत्रम् । ब्रह्मणैवैतत्² पशून् परिगृह्णाति । अविस्सृष्टेषु
प्रातः । ब्रह्म वा अग्निहोत्रम् । ब्रह्मणैवैतत्³ पशून् परिगृह्णाति । स
एतान् ब्रह्मणोभयतः³ पशून् परिगृह्णीते । अव पशून् रुन्द्धे ।
बहुपशुर् भवति ॥
अथ स्वर्गकामः द्वौ समुद्राव् अन्वौ⁴ विततौ महन्ताव् आर्वैरिवैतैते
चर्यैवं पादौ⁵ इति । द्वौ हैव समुद्राव् अचर्याव् अहश् चैव रात्रिश्
च । ते ये नक्तं जुह्वति रात्रिम् एव ते समुद्रं प्रविशन्ति । अथ
य उदिते जुह्वत्य् अहर् एव ते समुद्रं प्रविशन्ति । तयोर् वा
एतयोर् अत्ययनम् अस्ति यथा वैषवं वा स्यात् सेतोर्⁹ वा
संक्रमणम् । अस्तम् इते पुरा तमिस्रायै जुहुयाद्वां पुरोदयात् ॥ ५ ॥

१ ल ब्रह्मणैव तत् पर्यावर्तेते जठरेण पादाः ९ १ य ल२ वैषवं र वैवच
२ र ल ब्रह्मणैव तत् ५ यलश आपं ल२ वैषचा व ष चैषवं
३ र ल व श ष ॰भवतः ६ ? ल२ पथेव श वैषम्
४ ल२ अञ्चवौ । तथा तै ३. २. ८. १ ७ र श पदौ १० ? एवं यश । अन्यत्र स्तोर्
द्वौ समुद्रा वितताव् अञ्चवौ ८ य व श ष अवनम्

अथो हैतौ श्यामशबलाव् एव यद् अहोरात्रे । अहर् वै शबलो
रात्रिश् श्यामः । ते ये नक्तं जुह्वति रात्रिम् एव ते श्याभं प्रविशन्ति ।
अथ य उदिते जुह्वत्य् अहर् एव ते शबलं प्रविशन्ति । तयोर्
एतद् एवात्ययनम्—अस्तम् इते पुरा तमिस्रायै सुष्ठुह्यातां
पुरोदयात् ॥
अथो हैषु¹ सवितैव युग्नः² । सविता वै प्रजापतिः प्रजापतिर् विश्वे
देवाः । प्रजापताव् एवास्य तद् विश्वेषु देवेषु हुतं भवति । तद्
एतत् प्राजापत्यं यद् अग्निहोत्रम् ॥
अथ यद् एतत् प्रातः प्रभाति—एतस्मिन् वै शुश्रे प्रजापतिः प्रजाः
प्रजनयांचकार । सविता वै प्रजापतिः प्रजापतिर् विश्वे देवाः—
प्रजापताव् एवास्य तद् विश्वेषु देवेषु हुतं भवति । तद् एतद्
वैश्वदेवं यद् अग्निहोत्रम् ॥
अथो हैतद् अहोरात्रे एवंसुखं संघत्तः⁴ । अन्नं वा अग्निहोत्रम् ।
अन्नाद्यम् एवैतद् अहोरात्रयोर् मुखतो ऽपिदधाति⁵ । एवम् एव
पुनः प्रातस् संधत्तः । अन्नं वा अग्निहोत्रम् । अन्नाद्यम् एवैतद्
अहोरात्रयोर् मुखतो ऽपिधायैतौ पुनर्मृत्यू अतिमुच्यते यद्
अहोरात्रे ॥ ६ ॥

१ ? ल२ हैष ३ र व श ष प्रजापतिर् ५-५ लश नास्ति (समात् समं
२ श यौन ४ र श समयत्तो ल सम्यत्तो दृष्टिप्लुतिः)
६ र व ष विदधाति

असौ वा आदित्यो ऽस्तं यन् षोढा विश्रोचति । त्र्यमृग्वद्
इति ह स्म वा एतं पूर्वं पुराणिन आचक्षते । अथैतर्हिं त्र्यमृग्वद्³
इति ॥
'स वा' एषो ऽस्तं यन्⁴ ब्राह्मणम् एव श्रद्धया प्रविशति
पयसा पशूंस् तेजसाग्निम् ऊर्जौषधी रसेनापस् स्वधया
वनस्पतीन् ॥