हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

६२२ ] पालकाप्यमुनिविरचितो— [ ४ उत्तरस्थाने-
तत्रावि'.......'तुं वक्ष्यामि यथा संमृ(न्नि)पते गजः ॥
अथ वायुः कफश्चैव पित्तं रुधिरमेव च ॥ २९ ॥
कुप्यन्ति सहिताः सर्वे स च कोपः सुदारुणम् (ः) ॥
ते तु शुक्रमनुप्राप्ता वातपित्तकफासृजः ॥ ३० ॥
शोणितं चापि ते सर्वे विनाशयन्ति वारणम् ॥
अस्थिप्राप्ते क्षयं याति मज्जाप्राप्ते तथैव च ॥ ३१ ॥
न तु शुक्रगते राजञ्जीवति द्विरदः कचित् ॥
सा सप्तमी मदावस्था स्वमूर्त्या विम्यसंभवा ॥ ३२ ॥
प्रभिन्ना वारेणेन्द्रस्य सहसा देहमाविशेत् ॥
न तां धारयितुं शक्ताः प्रतिदेहे मतङ्गजाः ॥ ३३ ॥
विशेषच्छाया यथा देहं सर्वेषामेव देहिनाम् ॥
देहं तथा द्विपमहो हस्तिनं प्रविशेन्नृप ॥ ३४ ॥
गजमैत्तविशेषेण धर्षयन्त्यपि सर्वशः ॥
आति'.......'तः समाभ्यश्च वर्धन्तेऽस्थीनि दन्तिनः ॥ ३५ ॥
मेदो मांसं च रक्तं च पित्तं श्लेष्मा च मारुतः ॥
उदीर्यन्ते प्रहर्षेण मेदस्तैनास्य जायते ॥ ३६ ॥
दशां तृतीयां संप्राप्ता ये माद्यन्ति मतङ्गजाः ॥
असंजातमदास्ते ते मदास्तेषु विपच्यते ॥ ३७ ॥
संप्राप्ता विंशतिं ये च मदं गृह्णन्ति दन्तिनः ॥
तान्न च ग्राहयेद्राजा द्विरदान्भिन्नविंशकान् ॥ ३८ ॥
यः पञ्चाशतमश्रित्य मदावस्थां(स्या) प्रवर्तते ॥
तत्र तत्र हि सा प्रोक्ता तव प्रीत्या मयाऽनघ ॥
इत्यमवीत्पालकाप्यो राज्ञाऽङ्गेन प्रचोदितः ॥ ३९ ॥
इति श्रीपालकाप्ये हस्त्यायुर्वेदे महाप्रवचने उत्तराभिधानपरिखा-
श्चतुर्थस्थाने मदावस्थानामाऽध्याय एकत्रिंशः ॥ ३१ ॥
अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः ।
अङ्गो हि राजा चम्पायां पालकाप्यं स्म पृच्छति ॥
ग्राह इत्युक्तितः पूर्वं तं मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ १ ॥
१ क. ॰विधिं तु व॰ । २ संमृष्यते । ३ ख. ॰मत्तं वि॰ ।