हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

५२ पालकाप्यमुनिविरचितो— [ १ महारोगस्थाने—
आगन्तवोऽथ वक्ष्यन्ते त्र्यशीतिः सर्व एव ते ॥
त्रयः स्युर्दैविकास्तत्र विद्युत्पोताहतोऽशिरुक् ॥ ४९ ॥
दन्तरोगोऽथ दग्धोऽन्यो विद्युतेवेति दैविकाः ॥
दश ग्रहोत्मकास्तत्र प्रग्रहोऽप्यवबाहुकः ॥ ५० ॥
मृगाक्षो रैतिकश्चैव प्रतारः स्वपितिस्तथा ॥
प्रमर्दनोऽथ काम्याक्षो वामिजस्थविराविति ॥ ५१ ॥
नैवैते पृथगुन्मानो दशमः परिकीर्तितः ॥
अवशिष्टांस्ततश्चोर्ध्वं रोगान्वक्ष्यामि संप्रतिम् ॥ ५२ ॥
अभिघातः शिरोरोगः शरनद्धः क्षतश्च यः ॥
निर्मूलेन स्थाणुहतस्तथा क्षीणतलोऽपि च ॥ ५३ ॥
शोफः काचः प्रतिन्नुन्नो निष्पेषहत एव च ॥
संतापोऽतीतमुक्तो य ऊष्मापरिगतश्च यः ॥
दण्डाक्षरच्छर्दतीसारो विषार्तो दग्धदूषितः ॥ ५४ ॥
सर्पार्तिः स्फोटकाश्चापवादर्बन्दो विसर्परुक् ॥
बलमैहनयोः क्षाण्यो योऽवसन्नश्च कीर्तितः ॥ ५५ ॥
भिन्नबस्तिर्दन्तरोगो लुप्तः शीतादितस्तथा ॥
मक्षिकादष्टमर्माभिनीतौ षोडश चाप्यमी ॥ ५६ ॥
स्तब्धं निःखातं निष्पिष्टं विहतं व्याहतं तथा ॥
स्स्रै(स्रू)नं संकुचितं भग्नं म्लानमावेष्टितं तथा ॥ ५७ ॥
निर्वे(श्रे)ष्टितं शोषितं च तथैवोन्मथितं च यत् ॥
भ्रष्टं छिन्नं च्युतं वा स्याँदाबाधा गात्रसंश्रयात् ॥ ५८ ॥
सद्यःक्षतं देहभङ्गो घृष्टं दरथं चतुर्विधम् ॥
अग्निक्षारतुषारार्कैर्मूढगर्भं ततः परम् ॥ ५९ ॥
शैल्यैर्येश्च विनिष्पिष्टो यो व्यालैरण्डकावपि ॥
लैंता कीटावचूर्णश्च व्यापदोऽष्टौ च बस्तिजाः ॥ ६० ॥
१ ख. ॰त्पातह॰ । २ क. ॰हात्मिका॰ । ३ क. रतिकाश्चै । ४ क. ॰क्षो
वणि॰ । ५ क. नैवेते । ६ क. ख. ॰शिष्टां तत॰ । ७ क. ख. ससतिः । ८ ख.
निर्मूलेत । ९ क. ॰पार्तिस्फो॰ । १० क. ॰बद्धवि॰ । ११ क. निःखादितं । १२ क.
विहितं व्याहृतं । १३ क. स्तनं । १४ ख. स्यादबोधा । १५ क. शल्यैश्चर्यवि॰ ।
१६ ख. लूताः ।