हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

६३२ पालकाप्यमुनिविरचितो— [४ उत्तरस्थाने—
एवं पृष्टोऽङ्गराजेन पालकाप्यस्ततोऽब्रवीत् ॥
(*उत्तमे वारणे दद्यादिषुपञ्चशतान(न्य)पि ॥ २ ॥
शतानि त्रीण्यथार्धे च दापयेन्मध्यमे गजे ॥
द्वे शते च तदधं च जघन्याय प्रदापयेत् ) ॥ ३ ॥
ये गुणा इक्षुदानस्य ते† तान्वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥
आरण्यानां तु नागानामिंक्षुदानं प्रशस्यते ॥ ४ ॥
सर्वेष्वेव च देयं च कालं देशं बलं प्रति ॥
दीर्घकालेन सिध्यन्ति प्रकृत्या शङ्किताश्च ये ॥ ५ ॥
ये चैव पित्तला नागास्तथैवोष्मक्षताश्च ये ॥
इक्षुदानेन सिध्यन्ति सर्पिषेक्षुरसेन वा ॥ ६ ॥
पुरोपा(या)नानुबन्धेन अत्यर्थायाम(स)सेवया ॥
कुप्यन्ति धातवः सर्वे संनिरोधेन दन्तिनाम् ॥ ७ ॥
कायस्तम्भे शिरस्तम्भे मन्यास्तम्भे मदक्षये ॥
ग्रासे प्रतिहते चैव शिरोरोगे च पैत्तिके ॥ ८ ॥
वेगुण्यकरणे चैव श्रुत्वाहत्तभयेऽपि च ॥
शोकाऽभिभूते सततं वधबन्धनपीडयोः¹ ॥ ९ ॥
श्रान्ते प्रस्विन्नसर्वाङ्गे स्रस्तकाये सुमर्दने ॥
इक्षुदानं प्रशंसन्ति सोमनस्यहिताय च ॥ १० ॥
मदक्षीणेपु नागेषु हिताः पथ्यास्तथैव च ॥
मेदसो वर्धनाश्चैव पित्तरक्तविनाशनाः ॥ ११ ॥
शुक्रवृद्धिकराश्चैव क्षीणधातुविवर्धनाः ॥
बृंहणा जङ्गलाः स्निग्धाः पिच्छलाः कफवर्धनाः ॥ १२ ॥
तुष्टिपुष्टिकराश्चैव च्छवीरोमप्रसादनाः ॥
मधुराश्चापि(वि)दाहाश्च श्रमदोषहराः² स्मृताः ॥ १३ ॥
तस्मिन्काले प्रदातव्यमिक्षुं कृत्याह(?) हस्तिने ॥
ग्रीष्मकाले तु नागानां त्र्यहं कण्ठस्य मोक्षणे ॥ १४ ॥
वर्षासु सप्तरात्रेण हेमन्ते दशमेऽहनि ॥
इत्यब्रवीत्पालकाप्यो राज्ञाऽङ्गेन प्रचोदितः ॥ १५ ॥

• धनुश्चिह्नान्तरगतो भ्रष्टः पाठः कपुस्तकात् । † 'तांस्ते' इत्युचितम् ।
  १ क. °पीडिते ॥ १७ ॥ २ क. अश्रदोषहराः ।