हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

७० गात्ररोगाध्यायः ] हस्त्यायुर्वेदः । ३३१
कालमत्वरवैदेहवर्णप्रकृतिकारणम् ।
वेदनादोषाद्भूतज्ञाव्याख्यायचतुराणि च ॥
विपश्चिदृष्टांकं क•••••••• •••• •••• •••• ।
•••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• ॥
•••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• ।
•••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• •••• ॥
•••• •••• त्रिकर्म ज्ञात्वाऽग्निं प्रतिचारयेत् ।
सम्येगामातिदग्धानाम्पलिङ्गान्यतः परम् ॥
ततः म्रौयोरवतुश्चैत्र(?)कपोतागरुडममम् ।
समं रूक्षं संकुचितं निष्परिस्राववेदनम् ॥
विलीनश्वयथुप्रायं सम्यग्दग्धं विनिर्दिशेत् ।
स्फोटोद्गमपरिस्रावं तथा प्रक्लेदमार्दवम् ॥
तथैव वेदना शोफमामदग्धस्य लक्षणम् ।
स्रस्तगात्रापरकरकर्णमेहनवालधिः ॥
दुर्मना ध्यायति परा•••• •••• नाभिनन्दति ।
वृज•••• •••• मूर्छा वातरक्तमूत्री भवत्यपि ॥
भ्रमीनिदानं लभते शीकरी जातप्रतिप्रणाम् (?) ।
मुखे शोषो ज्वरो ग्लानिः सीदनं जृम्भणान्वितम् ॥
छायाभिलाषी सततमत्यर्थमुदकप्रियः ।
स्थाने न लभते शर्म सर्वतः प्रतिदुःखितः ॥
अतिरिष्टेव कुतभू (?) व्रणपाकश्च दारुणः ।
उपद्रवाश्च बहवो भवन्तीति यतस्ततः ॥
निवर्ता(वृत्ता) ये वा सुशीतैः प्रदेहैरवगाहनैः ।
सशर्करैः पयःपानैर्दधिमस्तुसुरासवैः ॥
शतधौतघृतालेपैर्दाहवेगस्याऽऽर्तिं हरेत् ।
अथ शीतप्रवातावास्थितं चैनं कुशकाशरक्तोत्पलकह्लारनलनलिनबिशमृणा-
लकुमुदकुन्दपद्मकोशीरनलमूलमञ्जिष्ठासारिवारक्तचन्दनप्रपौण्डरीकमधुकमधुर-
क्षीरत्वग्रजनीमुनिषण्णकवञ्जुलादिभिः प्रकाममालिम्पेत् । इक्षुक्षीवनीलिकापो-
टगलदूर्वामृणालेन्दीवराम्बुष्ठकादेर्घृतसामोदकं मत्स्यपिण्डकागर्भमुपाहरेत्। मन्द-
दग्धं पुनर्देहेत् । सम्यग्दग्धं पयसा परिषेचयेत् । सुरया वा शालितन्दुलपि-
१ क. ख. ॰म्यग्वामा॰ । २ क. प्रायाव॰ । ३ क. ख. ॰रिश्रावं ।