हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

१९६ पालकाप्यमुनिविरचितो- [ १ क्षुद्ररोगस्थाने-
मभिलषत्सु, सिंहव्याघ्रद्वीपिवरक्षक्षनेकश्वापद्दिनावितासु सपटहासिव गिरि-
वरदरीषु, परिशुष्यमाणोदरासु गिरिनदीषु, प्रियवियोगदुःखक्षीणास्विव कामि-
नीषु, तदाऽतिरोद्रे काले हस्तिनो महानदीनां हिमस्पर्शविमलसुरभिसलिलनि-
चयपरिपूर्णेषु महाह्रदेषु सरःस्वपि च विविधकुसुमबिसमृणालपुष्करबीजसंव-
र्तकोपभोगाः स्वच्छन्दतः करेणुकलभविष्कपोतकैरनेकधा परिचर्यमाणा आकर्ष-
णविक्षोभणोन्मज्जनपरिप्लवनतरणसलिलपङ्कहरि(र)णप्राभिघातक्रीडनविमर्द-
नरमणीयं विविधसुखमन्वभवन्ति सलिलेषु, सूर्यरश्मिप्रबोधितेषु(?)मीनजा-
लसंघट्टितेषु मारुतेन कंपितेषु षट्पदोपगुञ्जितेषु रुचिरकनकचूर्णसदृशरजो-
विकीर्णेषु हरितमणिवर्णकर्कशनालेषु बालसूर्यवर्णपर्णेषु पद्मषण्डेषु करेणुकल-
भपोतिकाभिः सह विहरणक्रीडनपांसुहरणाहारशपनानां(?) चन्द्रप्रभदीपिकासु
च शर्वरीषु सुरभिकुसुमगन्धवहैर्मृदुशिशिरपवनैरनुवीज्यमानाः प्रत्यूषप्रदोषार्ध-
रात्रिषु विचरन्ति । स तेषामनुस्मरन् ॥
तत्र श्लोकाः—
क्षोभयन्ति नदीमन्ये वप्रानिन्भन्दन्तं चापरे ।
प्रियाभिः सहिताश्चान्ये चरन्ति कलभैः सह ॥
पङ्कचन्दनदिग्धाङ्गाः शाखाप्यजनवीजिताः ।
सरःसु शीततोयेषु चरन्ति सह धेनुभिः ॥
धौतमुक्तफलोद्गारैः करैः शीकरवारिभिः ।
धेनुभिस्तेऽभिषिच्यन्ते कामार्तांस्तु मतङ्गजाः ॥
सूर्यरश्मिप्रतीकारं तेषां कुर्वन्ति धेनुकाः ।
उद्दण्डैः सहसोद्भूतविशालोत्फुल्लपङ्कजैः ॥
एवं निदाघकालेषु क्रीडितानामनुस्मरन् ।
ग्रामे बद्धो महाराज न जीवति मतङ्गजः ॥
प्रावृषि च परमसुरभिसलिलुलुलितपृषतधरणीतलगन्धानां कदम्बकेतकस-
र्जार्जुननीपवकुलशिलीन्ध्राजकर्णाभीरुकन्दलाधिवासितानां कुटजकुसुमप्रहसित-
प्रदीपितवनषण्ड़ानाम्, असितघनपटलसंछन्ने गगनतले चातकदर्दुरपरभृत-
शिखिगगनानुनादिते, हरितशिष्ये(?)न्द्रगोपकालंकृतायां वसुमत्यों कन्या-
यामिव शुकपत्रसदृशवसनायाम्, उद्योतिततपनीयभूषणायाम्, खद्योतप्रदीपि-

• हरितशष्पेन्द्रगोप—इति पाठो भवेत् ।
  १ क. ख. ॰झण्डे॰ । २ क. ॰मुक्तं फ॰ । ३ क. ॰छन्नग॰ । ४ क. ॰पदाय॰ ।