हस्त्यायुर्वेद: गजशास्त्र (पालकाप्य मुनि - सम्पूर्ण गज-चिकित्सा, शरीर-रचना एवं मत्त-गज प्रबन्धन)

३१२ पालकाप्यमुनिविरचितो— [१ महारोगस्थाने-
अतितीक्ष्णाग्निसाध्यांस्तु शिलाभिः साधयेद्भिषक् ॥
( *एतेन कर्मयोगेन यथाव्याधि प्रयोजयेत् ॥ १३९ ॥
ईष्टकां चैव लोहं च तप्तां चैव शिलां भिषक् ) ॥
प्रयोजयेद्यथायोगं वयो बलमवेक्ष्य च ॥ १४० ॥
मासात्तु कार्तिकादूर्ध्वं निवृत्ते शुष्ककर्दमे ॥
हेमन्तस्याऽऽगमे कुर्यात्तत्कर्म विचक्षणः ॥ १४१ ॥
उद्धृतं चोवधूतं च मृत्तिकानुगतं च यत् ॥
स्फुटितं दुष्टमांसं च शस्त्रैस्तीक्ष्णैर्विशोधयेत् ॥ १४२ ॥
रक्तस्रावं न कुर्वीत न चातिक्षणुयात्तलम् ॥
शनैः शनैस्तलः शोध्यो यावत्तु मृदुतां व्रजेत् ॥ १४३ ॥
अग्निकर्मविधिः कृत्स्नो यथावदुपदेक्ष्यते ॥
तप्तैरयोभिरुत्तानं तलं सम्यक्शनैर्दहेत् ॥ १४४ ॥
फालैर्जम्बोष्ठदर्वीभिर्यथादोषमुपक्रमेत् ॥
जम्बोष्ठैरेव गम्भीरान्दाहयेदग्निकर्मवित् ॥ १४५ ॥
ईष्टकाभिस्ततः स्वेदः कार्यः केशेषु हस्तिनाम् ॥
वातिकेषु च रोगेषु श्लेष्मणा कठिनेषु च ॥ १४६ ॥
रत्निमात्रां चतुरस्रां शिलां भूमौ निखात(न)येत् ॥
उत्सेधेनाङ्गुलान्यष्टावग्निवर्णां च कारयेत् ॥ १४७ ॥
मृदा पालीं समन्ताच्च शिलायां कारयेद्भिषक् ॥
शिलां तां खादिरैः काष्ठैः सुतप्तां कारयेत्ततः ॥ १४८ ॥
अपनीयाऽऽशु तत्राग्निमौषधानि समावपेत् ॥
गुडं तैलं वसां माषाञ्श्रीवेष्टं च सगुग्गुलम् ॥ १४९ ॥
तिष्ठेत्पुरा प्रकथितं रोधं मधुहरीतकीम् ॥
गैङ्गालिकां महागुन्द्रां सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् ॥ १५० ॥
एकीभूते तु संभारे तस्मिन्प्रकथिते भिषक् ॥
स्थापयेत्पादमेकैकं यथावत्सुप्रतिष्ठितम् ॥ १५१ ॥

• धनुराकारमध्यस्थपाठः कपुस्तके न ।
  १ ख. इष्टिकां । २ क. चामधूमं । ३ क. ख. रक्तभावं । ४ क. ॰लृञ्ज-
  म्बोष्ठ° । ग. ॰लजङ्घोष्ट° । ५ क. जृम्बोष्टै° । ग. जङ्घ्योष्टै° । ६ ख. इष्टिका° ।
  ७ क. ख. चतुरश्रां । ८ क. ॰ङ्गुलिन्य° । ९ क. समां । १० ख. ग. शृगालिकां ।