सामग्री पर जाएँ
सर्वकोश
हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

हारीत संहिता (महर्षि आत्रेय-हारीत मुनि संवाद - सम्पूर्ण ६ स्थान सटीक)

Harita Samhita of Sage Harita with Hindi Commentary

महर्षि हारीत / आत्रेय मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished548 पृष्ठ

पृष्ठ 399, कुल 548 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 399

·अ० २२ ] भाषाटीकासमेता । ( ३६७ )
अथ आमवातमें वर्ज्य ।
वर्जयेद्विदळं गौळ्यं तैलं पिच्छलमेव च ॥ शीतोदकेन न स्नान-
मामवाते भिषग्वर ॥४७॥ पाचिते चामदोषे च आमवातं न
सेवेयेत्॥ न सेवनीयं चोष्णं च द्रवं द्रावं विशेषतः ॥ ४८ ॥
ज्वरे प्रोक्तानि पथ्यानि तानि चात्र प्रयोजयेत् ॥४९॥ इत्या-
त्रेयभाषिते हारीतोत्तरे तृतीयस्थाने आमवातचिकित्सा नामै-
कविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥
द्विदल धान्य, गुल्ली बंधनेवाला अन्न, तैल, झागोंवाला पदार्थ वर्ज देवे और हे उत्तम
वैद्य ! आमवातमें शीतल जलसे स्नान नहीं करावे ॥ ४७ ॥ जब आमदोष पक जावे तब
आमवातनाशक औषधोंको नहीं सेवे और विशेष करके गरम वस्तुसे पतला और दस्त
लगानेवाला भोजन नहीं सेवे॥ ४८ ॥ और ज्वरमें कही हुई पथ्य वस्तुको यहां
प्रयुक्त करे ॥ ४९ ॥
इति वेरीनिवासिबुधशिवसहायसूनुवैद्यरविदत्तशास्त्र्यनुवादितहारीतसंहिताभाषाटीकायां तृती-
यस्थाने आमवातचिकित्सानाम एकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥
द्वाविंशोऽध्यायः २२.
अथ गृध्रसीवातका निदान और लक्षण ।
आत्रेय उवाच ॥ रक्तवातसमुद्भूतान्दोषाञ्छृणु महामते ॥
कट्यूरुजानुमध्ये तु जायते बहुवेदना ॥१॥ गृध्रसीति विजा-
नीयात्तेन नोक्तञ्च लक्षणम् ॥२॥ जानुमध्ये भवेच्छोफो जायते
तीव्रवेदना ॥ वातरक्तसमुद्भूता विज्ञेया कोष्ठशीर्षिका ॥ ३ ॥
कण्डरा बाहुपृष्ठे च अङ्गुल्यभ्यन्तरेषु च॥ करक्रमक्षयकरी सा
विज्ञेया विपश्चिता॥४॥ पादहर्षो भवेच्चात्र पादयोर्लोमहर्षणम्॥
कफवातप्रकोपान्ते प्रस्वेदः करपाद्योः ॥५ ॥ पित्तवातान्वितं
चान्ते उष्णत्वं करपादयोः ॥
आत्रेयजी कहते हैं--हे महामते ! रक्तवातसे उपजे हुए दोषोंको सुन, कटि, जांघ,