गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ५ । क० २५ ॥ २५६
[ वेद वा परमात्मा ] की वह ही गति नवीन है जो पिछले काल में वर्तमान [ थी ] १४ ॥
( १त्रिविष्टपं त्रिदिवं तम् उत्तमं नाकम् एतया त्रय्या विद्यया एति, अतः उत्तरे
महान्तः ब्रह्मलोकाः अथर्वणाम् अङ्गिरसां च सा गतिः, अथर्वणाम् अङ्गिरसां च
सा गतिः, इति ब्राह्मणम् १५ ) इसलिये जो उत्कृष्ट ओर बड़े ब्रह्मलोक [ ब्रह्मवादियों
के स्थान ] हैं, अथर्व अङ्गिराओं [ चारों वेद जानने वालों ] की ही वह गति है, अथर्व
अङ्गिराओं [ चारों वेद जानने वालों ] की ही वह गति [ पहुँच ] है-यह ब्राह्मण
[ ब्रह्मज्ञान ] है । १५ ।। २५ ।।
भावार्थः-मनुष्यों को चाहिये कि वेदों द्वारा यज्ञों का विधान करके आत्मोन्नति
करें ॥ २५ ॥
इति श्रीमद्राजाधिराजप्रथितमहागुणमहिमश्रीमत्स्याजीरावगायकवाहाधि-
ष्ठितवड़ोदेपुरीगतश्रावणमासदक्षिणापरीक्षायाम् ऋक्सामार्थववेदभाष्येषु लब्ध-
दक्षिणेन श्री पण्डित क्षेमकरणदासत्रिवेदिन। अथर्ववेदभाष्यकारेण कृते
गोपथब्राह्मणभाष्ये पूर्वभागे पंचमः प्रपाठकः समाप्तः ॥
समाप्तमिदं गोपथब्राह्मणम् पूर्वार्धम् ॥
अयं प्रपाठकः प्रयागनगरे आश्विनमासे शुक्लदशम्यां तिथौ १९८०
[ अशीत्युत्तरैकोनविंशतिशतके ] विक्रमीये संवत्सरे सुसमाप्तिमगात् ।
मुद्रितम्-श्रावणशुक्ला ५ संवत् १९८१ वि० ता० ५ अगस्त सन् १९२४ ई० ॥
अवरार्धे पश्चात्काले भवा । अर्धः खण्डे तुल्यांशे च ( त्रिविष्टपम् )
विटपविष्टपविशिपोलपाः ( उ० ३ । १४५ ) त्रि + विश प्रवेशने-कपन्, प्रत्ययस्य
तुट् च । त्रीणि शारीरिकारिमकसामाजिकसुखानि विशन्ति यत्र तम् ( त्रिदिवम् )
इगुपधत्वात् दिवु व्यवहारादिषु-कः । त्रयाणां धर्मार्थकामानां व्यवहारो यस्मिन्
तम् ( नाकम् ) मोक्षसुखम् ( त्रय्या ) त्रि + अयच्, ङीप् । कर्मोपासनाज्ञानरूपया
( एति ) प्राप्नोति ( अतः ) अस्मात् कारणात् ( उत्तरे ) उत्कृष्टाः ( ब्रह्मलोकाः )
सत्यलोकाः । ब्रह्मवादिनः स्थानानि ( च ) अवधारणे ॥
१. पूर्व संकरण में "त्रिपिष्टपम्" यह भ्रष्ट पाठ था ॥ सम्पा० ॥