गोपथ ब्राह्मण (अथर्ववेद - क्षेमकरणदास त्रिवेदी हिन्दी भाष्य)

Here is the accurate transcription of the provided image into pure Markdown in Unicode Devanagari:

गोपथब्राह्मणे पूर्वभागे प्र० ५ । क० ९ ॥ २२९
ब्रूयात् ९, कथमेषां मिथुनमनन्तरितं भवति हिङ्कारेणेति ब्रूयात् १०, स एषः संव-
वत्सरे यज्ञक्रतूनुपैति ११, य य एवमेतान् संवत्सरे यज्ञक्रतूनुपैति' वेद यज्ञेन
सात्मा सलोको भूत्वा देवान्' अध्येतीति ब्राह्मणम् १२ ॥ ९ ॥
कण्डिका ९ ॥ संवत्सर यज्ञ में आवश्यक कर्मों का विधान ॥
( यद् वै संवत्सराय संवत्सरसदः दीक्षन्ते कथम् एषाम् अग्निहोत्रम्
अनन्तरितं भवति, व्रतेन इति ब्रूयात् १ ) जब संवत्सर यज्ञ के लिये संवत्सर में बैठने
वाले लोग दीक्षा लेते हैं, कैसे इनका अग्निहोत्र निरन्तर [ लगातार ] होता है—व्रत से,
यह कहना चाहिये । १ । ( कथम् एषां दर्शः अनन्तरितः भवति, दध्ना च पुरोडाशेन
च इति ब्रूयात् २ ) कैसे इनका अमावस्या का यज्ञ निरन्तर होता है—दही से और
पुरोडाश से, यह कहना चाहिये । २ । ( कथम् एषां पौर्णमासम् अनन्तरितं भवति,
आज्येन च पुरोडाशेन च इति ब्रूयात् ३ ) कैसे इनका पूर्णमासी का यज्ञ निरन्तर होता
है—घी से और पुरोडाश से, ऐसा कहना चाहिये । ३ । ( कथम् एषाम् आग्रयणम्
अनन्तरितं भवति, सौम्येन चरूणा इति ब्रूयात् ४ ) कैसे इनका आग्रयण [ नये अन्न
का यज्ञ ] निरन्तर होता है—सौम्य [ सोमलता वा ओषधियों वाले ] चरु [ हव्य अन्न ] से:
यह कहना चाहिये । ४ । ( कथम् एषां चातुर्मास्यानि अनन्तरितानि भवन्ति, पयसा
इति ब्रूयात् ५ ) कैसे इनके चातुर्मास्य [ चार महीने में पूरे होने वाले यज्ञ ] निरन्तर
होते हैं—दूध से, यह कहना चाहिये । ५ । ( कथम् एषां पशुबन्धः अनन्तरितः भवति,
पशुना च पुरोडाशेन च इति ब्रूयात् ६ ) कैसे इनका पशुबन्ध [ पशुओं के प्रबन्ध वाला ]
यज्ञ निरन्तर होता है—पशु से और पुरोडाश से, यह कहना चाहिये । ६ । ( कथम् एषां
सौम्यः अध्वरः अनन्तरितः भवति, ग्रहैः इति ब्रूयात् ७ ) कैसे इनका सौम्य
[ सोमलता वा ओषधियों वाला ] अध्वर [ हिंसा रहित यज्ञ ] निरन्तर होता है—ग्रहों
[ ग्रहण साधनों ] से, यह कहना चाहिये । ७ । ( कथम् एषां गृहमेधः अनन्तरितः
भवति, धानाकरम्भैः इति ब्रूयात् ८ ) कैसे इनका गृहमेध [ गृहाश्रम यज्ञ ] निरन्तर
होता है—धाना और करम्भों [ भुने जवों और दही में सने सक्तुओं ] से, यह कहना
चाहिये । ८ । ( कथम् एषां पितृयज्ञः अनन्तरितः भवति, औपासनैः इति ब्रूयात् ९ )
कैसे इनका पितृयज्ञ [ पितरों का सत्संग आदि ] निरन्तर होता है—उपासना कर्मों से, यह
कहना चाहिये । ९ । ( कथम् एषां मिथुनम् अनन्तरितं भवति, हिङ्कारेण इति ब्रूयात्
९--( अनन्तरितम् ) अव्यवहितम् । निरन्तरम् ( सौम्येन ) सोमलतायु-
क्तेन अमृतमयेन (चरुणा) हव्यान्नेन ( पयसा ) दुग्धेन (अध्वरः ) हिंसार-
हितो यज्ञः ( गृहमेधः ) गृहे मेधा धारणावती बुद्धिर्यस्य सः । गृहाश्रमः ( धाना-
करम्भैः ) घ्रापृवस्यज्यतिभ्यो नः ( उ० ३ । ६ ) दधातेः--नः । टाप् । धानाः
भृष्टयवाः । करम्भः । केन जलेन रम्यते मिश्रीक्रियते । अकर्त्तरि च कारके संज्ञ-
याम् (पा० ३ । ३ । १६) क+रम आरम्भे—घञ् । रमेरशब्लिटोः (पा० ७ । १.
६३ ) इति नुम् । दधिमिश्रितसक्तवः । भृष्टयवदधिमिश्रितसक्तुभिः ( औपा-
१. पू. सं. "देवाश्चै" इति पाठः ॥ सम्पा० ॥