गोभिल गृह्यसूत्रम् (सामवेद कौथुम-राणायनीय शाखा - मुकुन्द शर्मा सटीक)

१ कण्डिका ] गोभिलगृह्यसूत्रे- २५५
सनिः' दशानां गवादिधनानां सनि(१)र्दाता 'असि' भवसि । अतः 'मा' माम्
अपि 'दशसनि' दशानां दातारं 'कुरु' । अहं 'त्वा' त्वाम् 'आविशामि' अ-
र्थित्वेनोपगच्छामि । अतस्त्वमपि 'मा' माम् । 'आविश' अभिमतफलदानेना-
भिमुखोभव ॥ ६ ॥
'सान्तपनेभिः' (२)देवविशेषैः ॥ ७ ॥
एवं "सायं यावानो देवविशेषा" इति गुणविष्णुः ॥ ८ ॥
हेसूर्य्य ! त्वं 'मे' मम 'पाप्मानम्' (३) पापमनिष्टम् । 'अपजहि' (४)अ-
पनय । यस्त्वं त्रिलोक्याः 'चक्षुः' दर्शकः(५) 'असि' भवसि । तं 'त्वा' त्वाम्
'सोमः' देवानाम्तर्भूत इति कृत्वा 'अवतु' आप्याययतु । योह्यस्माकं ब्राह्मणा-
नामोषधीनाञ्च 'राजा' भवति । तथा च श्रुतिः "सोमोऽस्माकं ब्राह्मणां७रा-
जे"ति । अभिधानमप्याग्नेयमस्मिन् विषये "ओषधीशोनिशापतिरि"-ति ।
एवम्भूताय 'ते' तुभ्यं 'नमः' नमस्कारः 'अस्तु' भवतु । त्वं 'मा' मां 'माहिं-
सीः' मा जहि । किन्तुसर्वतोरक्षेत्यर्थः । चक्षुष्टमित्यत्र "युष्मत्तदि" ( पा०
८।३।१०३) स्यादिना षत्वम् । तत्र युष्मदिति-युष्मदादेशास्त्वं त्वा ते तवोच्य-
न्ते ॥ ९ ॥ तदेतदविहारपक्षेबोध्यम् ॥ १८ ॥
अथ विहारपक्षमाह-
यथालिङ्गं वा विहरन् ॥ २१ ॥
वा-अथवा । तस्मिन्नेव दिने यथालिङ्गम् (६)यथालिङ्गेन मन्त्रेण । प्रात-
र्लिङ्गेन मन्त्रेण प्रातः । सान्तपनलिङ्गेन मध्याह्ने । सायंल्लिङ्गेन सायाह्ने ।
उपतिष्ठेतेत्यर्थः । विहरन्निति । एतत्कालत्रये मन्त्रान्विभजन् । (७)विहारो-वि-
कर्षणं-पृथक्करणमित्यनर्थान्तरम् ॥ २१ ॥
“चक्षुरसी”त्यनुबध्नीयात् ॥ २२ ॥
( मं० ब्रा० १।७।९ )

---

( १ ) “षणुदाने” ( त० उ० ) “छन्दसिवनसन्तरक्षिमथ्याम्” ( पा० ३।२।२७ )
इतीन्प्रत्ययः ॥
( २ ) “बहुलं छन्दसि” ( पा० ७।१।१० ) इति भिसऐसभावे एत्वम् ( पा० ७।३।
१०३ ) केषाञ्चिन्मते सान्तपनानाममाध्यन्दिनसवनं देवाः । इति व्याख्येयम् ॥
( ३ ) “अस्त्रीपङ्कं पुमान्पाप्मा पापं किल्विषकल्मषम् ॥ इत्यमरः ॥
( ४ ) उपसर्गस्य पृथक्कृतिश्छान्दसी ।( पा० १।४।८२ ) ।
( ५ ) अथ चास्य सर्वस्यालोकस्य चक्षुर्दशनेन्द्रियम् । (चिच्छक्तिः ) ॥
( ६ ) “तृतीयासप्तम्योर्बहुळम्” ( पा०२।४।८४ ) इत्यव्ययीभावात्परं तृतीयाविभ-
क्तेर्वाऽम्भावः । इत्येवं व्याख्यातम् ॥
( ७ ) अस्योत्तरसूत्रेणाभिसम्बन्धः । सत्रन्तमेतत् । मुरारिमिश्रमते एकमेवैतत्सूत्र-
द्वयम् ॥