गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)
Gita Govinda of Jayadeva with Hindi Commentary
महाकवि जयदेव / पं. रामचन्द्र मिश्र द्वारा
पृष्ठ 89, कुल 448 में से
संदर्भ में पढ़ेंप्रथमः सर्गः—सामोद-दामोदरः ५७
विगलित-लज्जित-जगदवलोकन-तरुण-करुण-कृतहासे।
विरही-निकृन्तन-कुन्त-मुखाकृति-केतकि-दन्तुरिताशे—
विहरति हरिरिह सरस वसन्ते.... ॥५ ॥
माधविका-परिमल-ललिते नवमालिकयातिसुगन्धौ।
मुनि-मनसामपि मोहन-कारिणि तरुणाकारणबन्धौ—
विहरति हरिरिह सरस वसन्ते.... ॥६ ॥
स्फुरदतिमुक्तलता-परिरम्भण-पुलकित-मुकुलित चूते।
वृन्दावन-विपिने परिसर-परिगत-यमुनाजलपूते—
विहरति हरिरिह सरस वसन्ते.... ॥७ ॥
श्रीजयदेव-भणितमिदमुदयतु हरिचरणस्मृतिसारं ।
सरस-वसन्त-समय वनवर्णनमनुगत मदन-विकारम्—
विहरति हरिरिह सरस वसन्ते.... ॥८ ॥
अब यहाँ नीचे प्रत्येक पद्य, पद्यका अन्वय, श्लोकानुवाद,
पद्यानुवाद तथा बालबोधिनी व्याख्या दी जा रही है—
ललित-लवङ्गलता-परिशीलन-कोमल-मलय-समीरे
मधुकर-निकर-करम्बित-कोकिल-कूजित-कुञ्ज कुटीरे—
विहरति हरिरिह सरस-वसन्ते
नृत्यति युवतिजनेन समं सखि विरहि-जनस्य दुरन्ते ॥१॥ध्रुवम्
अन्वय—अयि सखि, ललित-लवङ्गलता-परिशीलन-कोमल-
मलय-समीरे ललितानां मनोहराणां लवङ्गलतानां परिशीलनेन
संसर्गेण कोमलः मृदुः सुरभिश्च मलयसमीरः मलयवायुः येन
तादृशे; लतानारी-संस्पर्शात् कोमलत्वेन मान्द्यं, पुष्पसम्बन्धात्
सौगन्ध्यं, यमुनाजलसम्बन्धात् शैत्यम्, अचेतनापि लता
कान्तमन्तरेण चेत् स्थातुं न शक्नोति तर्हि चेतनानां का
कथेति भावः); मधुकर-निकर-करम्बित-कोकिल-कूजित-