गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)
Gita Govinda of Jayadeva with Hindi Commentary
महाकवि जयदेव / पं. रामचन्द्र मिश्र द्वारा
पृष्ठ 81, कुल 448 में से
संदर्भ में पढ़ेंप्रथमः सर्गः-सामोद-दामोदरः ४९
बालबोधिनी-कवि श्रीजयदेवजी भगवान्की स्तुतिकी
समाप्तिपर निवेदन करते हैं कि मैंने मङ्गलाचरणमें उज्ज्वल
रसकी गीति तथा श्रीराधामाधवके केलिविलास-वर्णन करनेका
सङ्कल्प लिया तो इससे मेरा हृदय आनन्दसे अतिशय
तरङ्गायित हो उठा है। यदि मङ्गलाचरणमें ही इतना आनन्द
है, तब श्रीराधामाधवके केलिविलास वर्णन करनेमें न जाने
कितना आनन्द होगा। यह मेरा मनोहर मङ्गल गीत आपके
लिए आनन्दप्रद बने, सुनने-सुनानेवालोंका भी कल्याणप्रद
बने।
मङ्गलाचरणके इन नौ श्लोकोंमें मङ्गल छन्द है॥९॥
पद्मापयोधर-तटी-परिरम्भ-लग्न-
काश्मीर-मुद्रितमुरो मधुसूदनस्य
व्यक्त्तानुरागमिव खेलदनङ्गखेद-
स्वेदाम्बु पूरमनुपुरयतु प्रियं वः ॥
अन्वय-[एवं प्रार्थ्य श्रोतॄन् प्रति आशिषमातनोति]-
पद्मापयोधरतटी-परिरम्भ-लग्नकाश्मीरमुद्रितम् (पद्माया लक्ष्म्या
या पयोधरतटी कुचपरिणाहः स्तन-परिसर इति यावत्, तस्य
परिरम्भणेन आलिङ्गनेन लग्नं यत् काश्मीरं कुङ्कुमं तेन
मुद्रितं चिह्नितं) [अतः] व्यक्तानुरागम् (व्यक्तः स्पष्टीभूतोऽनुराग
आसक्तिः यत्र तादृशम्) इव [तथा] खेलदनङ्ग-खेद-स्वेदाम्बुपूरम्
(खेलन् क्रीडन् यः अनङ्गस्तेन यः खेदः आयासः तेन
स्वेदाम्बुपूरः घर्मजलप्रवाहः यत्र तथाभूतं) मधुसूदनस्य उरः
(वक्षः) वः (युष्माकं) प्रियम् अनूपूरयतु (निरन्तरं विदधातु)
[अन्तरुच्छलितः प्रियानुरागो बहिः काश्मीररूपेण उरसि आविर्भूत
इवेत्यर्थः॥
अनुवाद-पद्मा श्रीराधाजीके कुङ्कुम छापसे चिह्नित स्तन-
युगलका परिरम्भण करनेसे जिन श्रीकृष्णका वक्षःस्थल