गीतगोविन्दम् (महाकवि जयदेव - सम्पूर्ण १२ सर्ग व २४ अष्टपदी सटीक)

तृतीयः सर्गः—मुग्ध-मधुसूदनः १४५
सुवर्त्तुल स्तनयुगल क्रीड़ाके छलसे मेरे प्राणोंको हरण
करनेकी चेष्टा क्यों कर रहा है? सज्जनोंका ऐसा आचरण
तो अस्वाभाविक ही है। जो सद्वृत्त होता है, वह दूसरोंके
प्राणोंके साथ खिलवाड़ नहीं करता।
प्रस्तुत श्लोकमें शार्दूल विक्रीड़ित छन्द तथा विरोद्धालङ्कार
है ॥ १२ ॥
तानि स्पर्श-सुखानि ते च तरलाः स्निग्धा दृशोर्विभ्रमा-
स्तद्वक्त्राम्बुज-सौरभं स च सुधास्यन्दी गिरां वक्रिमा।
सा विम्बाधर-माधुरीति विषयासङ्गेऽपि चेन्मानसं
तस्यां लग्न-समाधि हन्त विरह-व्याधिः कथं वर्द्धते ॥ १३ ॥
अन्वय—तानि (पूर्वानुभूतानीत्यर्थः) स्पर्शसुखानि (अङ्गस्पर्श-
जनितानि सुखानि) [एतेन त्वगिन्द्रिय-विषयासङ्गः प्राप्तः]; ते
च (पूर्वानुभूताः) तरलाः (चञ्चलाः) स्निग्धाः (स्नेहवर्षिणः)
दृशोः (चक्षुषोः) विभ्रमाः (विलासाः) [एतेन चक्षुरिन्द्रिय-
विषयासङ्गलाभः]; तद्वक्त्राम्बुज-सौरभं (तत् पूर्वानुभूतं वक्त्रमेव
अम्बुजं तस्य सौरभं) [एतेन घ्राणेन्द्रिय-विषयासङ्ग उक्तः]; स
च (पूर्वानुभूतः) सुधास्यन्दी (अमृतस्रावी) गिरां (वाचां)
वक्रिमा (वक्रता भङ्गिविशेष इत्यर्थः) [एतेन श्रवणेन्द्रिय-
विषयासक्तिः सूचिता]; सा च विम्बाधर-माधुरी (विम्बाधरस्य
माधुरी मधुरता) [एतेन रसनेन्द्रिय-विषयासक्तिः सूचिता]; सा
च विम्बाधर-माधुरी (विम्बाधरस्य माधुरी मधुरता) [एतेन
रसनेन्द्रिय-विषयासङ्गः प्राप्तः]। इति (एवं) विषयासङ्गेऽपि
(विषयेषु आसङ्गे व्यासक्तौ अपि) [मम] मानसं तस्यां
(राधायां) लग्नसमाधि (लग्नः समाधिरेकाग्रता यस्य तादृशं;
तदेकासक्तमित्यर्थः) हस्त (खेदे) विरहव्याधिः (विच्छेदयन्त्रणा)
कथं वर्द्धते [वियुक्तयोरेव विरहः स्यात् अत्र मनसः संयोगो
वर्त्तते तत्कथमियं यातना इत्यभिप्रायः] ॥ १३ ॥