गणितसारसंग्रह (महावीराचार्य - प्रो. लक्ष्मीचन्द्र जैन सविस्तार हिन्दी अनुवाद सटीक)

६२ गणितसारसंग्रह
(६) गुणकारं ८ अस्य भाग ४, अनेन गुण्यं गुणित चेत् ४ | ५ | ७ | ६
२ | १/१ | १/४ | १/२
(७) व = वश [स] ति । (८) ता = तामरसं । (९) प = पदमानि । (१०) विनष्टो एकः
येभ्यस्तेष्विकाम् । (११) मणयः । (१२) खर इति षड् जीव । (१३) राशिना गुण्यलब्धम् उपरिनन-
भागे स्थाप्यमधः तेनैव गुणकारं गुणयित्वा स्थापना* ।
श्लोक २-७ अ विषनिधिः = जलनिधिः ।
श्लोक २...अ पुरुषः — जीवो इत्यर्थः ।
श्लोक २-९ अ [ खरः-] “सत्यसंघः खरो ज्ञेयः खरोऽपि पुरुषो मतः” इत्यभिधानात् ।
श्लोक २-१० अ तत्-राशिम् ।
श्लोक २-११ अ पञ्चषट्कं च — आदौ ७ पञ्चषट्कं ६६६६६ षट्त्रिकं ३३३३३३ तत् भिन्नं
लिखितम् — ३३३३३३६६६६६७ ।
श्लोक २-१५ अ त्रयः — सान्तः त्रयःशब्दोऽयम् ।
श्लोक २-१७ अ हिमांश्वग्र — हिमांशु अग्रे [ रग्रे ] येषां तानि, हिमांश्वग्राणि च तानि रन्ध्राणि च
तत्तथोक्तानि, तैः । कण्ठिका — कण्ठभूषणम् । ब एकरूपम् — एकस्याभिधानं ग्रन्थान्तरे ।
श्लोक २-१८ की उत्थानिका — च परमागमप्रतिपादितकरणानुयोगे ग्रह-नक्षत्र-प्रकीर्णक-तारादि-
गणनामभिधानं करणमित्युच्यते, तस्य सूत्रम्, सूचयति संक्षेपेणार्थं सूचयति इति सूत्रं तत्तथोक्तम् ।
श्लोक २-१९ अ प्रतिलोमपथेन — विलोममार्गेण भाव्यम् — अंकानां वामतो गतिः, तेन अन्ततः
आरभ्य भाव्यम् । विधाय — अपवर्तनविधिं विधाय । तयोः — भाज्य-भागहारराश्योः । स उपस्थितं
भाज्यराशिं अधःस्थितेन भागहारेणानन्तां आरभ्यादिपर्यन्त भजनलक्षणेन प्रतिलोमपथेन भजेत् ।
यदि तयोर्भाज्य-भागहारयोः सदृशापवर्तनविधिः समानराशिना भाज्य-भागहाराद्यपवर्तनलक्षणविधानं संभवति
तर्हितं कृत्वा भजेत ।
श्लोक २-२० अ अंशो भागः । नुः नरस्य । —भागहारस्य भाग (?) द्वौ वा चत्वारो वा तेषु एकभागेन
भाज्यं भाजयेत्, द्वितीयभागेन भाज्यं भाजयेत्, तृतीयभागेन भाज्यं भाजयेत्, चतुर्थभागेन भाज्यं
भाजयेत् । अपवर्तनविधिः । एकशतयुतम् — एकेनाधिकं शतम् एकशतम् ।
श्लोक २-२६ अ त्रिदशसहस्री — त्रिभिः गुणिता दश त्रिदश, त्रिदशानां सहस्राणां समाहारः
त्रिदशसहस्री । हाटकानि — कनकानि ।
श्लोक २-२९ अ घातो वर्ग ६४ स्यात् । स्वेष्टोनयुतद्वयस्य — समानौ द्वौ राशी विन्यस्य ८।८
स्वेष्टोन-युत ६।१० तयोर्घातः ६० स्वेष्ट २ कृती ४ युक्तः ६४ वर्गः स्यात् । सेष्टकृतिः — इष्टकृतिसहितः ।
एकादि — एकादि द्विचयेष्टगच्छानां | ८ | युतिः संकलनं रूपेणोणो [नो] गच्छः दलितः प्रचयताडितो
मिश्रः प्रभवेण पदाम्यस्तः इति सूत्रेण | २ | वर्गो भयेत् ६४। इति घनं ८।
| १ |
श्लोक २-३० अ द्विस्यानप्रभृतीनाम् — षट्पंचाशत् द्विशत (२५६) इति त्रिस्थानान्तं वर्गे ।

• यह ज्ञात नहीं होता कि इनका सम्बन्ध किस-किस श्लोक से है ।
  † ( णान्ततः ? )